Arangkada for November 8, 2005

content="20051107;20204100">      DAGHANG NAHIKAP

Ang taxi driver nga akong nasakyan, si Danny sa Cordova, nikuyog sa iyang asawa nga si Nonie paingon sa Halad sa Kapamilya sa DYAB Abante Bisaya ug ABS-CBN Cebu sa Plaza Independencia sa Syudad sa Sugbo niadtong Dominggo. Nakakonsulta siyang libre sa mga abogado mahitungod sa iyang wa pagbayad sa iyang kaubanang taxi drivers sa units nga iyang gidata-datahan. Nakakuha pa gyod siya og libreng eyeglasses.

Ang batan-on nga magtiayong Marlon ug Ernalyn nagplano nga manimpad sa Canada o Australia aron pagpangita og mas buhong nga panginabuhi. Pero wa silay panahon pag-adto sa Department of Foreign Affairs. Maong gipahimuslan nilang one-stop shop sa DFA ug ubang mga ahensiya sa gobyerno. Ang pagkuha og bag-ong pasaporte nga kasagaran maabtan og tulo ka adlaw nahingpit nila sud lang sa 30 minutos.

-o0o-

Pipila lang sila sa dul-an sa 10,000 ka mga molupyo sa Sugbo ug kasilinganang mga probinsiya nga nakapahimus sa tibuok adlaw nga piyesta sa mga serbisyo nga, segun pa sa senior citizens nga nakasalmot sa kalihokan, maoy labing dako sukad masukad nga ilang nasaksihan sa Sugbo. Hangtod karon maglisod pa kog too sa kalapad sa mga serbisyo nga naladlad, sa kadaghan ug kadasig sa katawhan nga naalagaran ug sa talagsaong kahapsay ug kalamposan sa kinatibuk-an sa kalihokan bisan gisungog sa kusog nga bunok sa uwan nga gisundan sa naglingiting nga kainit sa adlaw.

Ang sunod nga pangutana, duna pa bay ipahigayon nga laing "Halad sa Kapamilya?" Labing seguro duna pa. Sunod tuig. Tingali sa sud na sa shopping mall, nga bisan di na sama kadako di na sab ta kinahanglang magpakiluoy sa kinaiyahan. O mahimong sa plaza gihapon pero mas dugay ug mas lapad nang pangandam. Pagkakaron, mangonsulta mi sa tanang nakaapil ug nagsunod sa kalihokan paghatag namo sa ilang mga sugyot unsaon pagpalapad pa sa pangalagad ug pagpadaghan pa sa mga maalagaran.

-o0o-

Si Manang Selda, 65, sa labing unang higayon nakakupot og mouse sa computer. Sud lang sa 15 minutos, nakakat-on na siya sa labing batakang mga gamit sa Word ug Excel. Si Bino, tour guide, libreng nakatawag sa iyang gi-aplayan nga employer sa Saudi Arabia pinaagi sa VoIP. Si Ryan libreng nakaduwa sa iyang paboritong gubat-gubat sa Internet.

Si Sheila, 18, kamao nang manglaktod sa multiplication ug division sa mga numero. Si Larry magsugod nag luto ug negosyo og binangkal. Si Manuela, nisuroy lang sa plaza kay iyang dayoff, nakapaibot sa iyang problemang ngipon. Si Caloy, 12, kamao nang mopatulo sa iyang mga luha pinaagi sa paghinumdom sa pait niyang mga kasinatian.

Daghang salamat sa mga boluntaryo, nga tungod sa pagahin og pila ka oras sa linga nilang kinabuhi, nakahikap ug nakahatag og mas lawom nga kahulogan sa mas daghan pang kinabuhi. [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for Nov. 7, 2005

 

GUGMANG LUNSAY

 

       Dul-an sa 10,000 ka mga molupyo sa Sugbo ug kasilinganang mga probinsiya ang nihugop sa Plaza Independencia sa Syudad sa Sugbo sa higanteng perya sa mga serbisyo, ang "Halad sa Kapamilya" sa DYAB Abante Bisaya ug ABS-CBN Cebu.   Silang tanan nakapahimus sa way kinutobang pangalagad ug kalingawan sa nagpakabanang mga grupo sa gobyerno ug sa pribadong sektor.

       Kapin sa 5,000 ang nakapahimus sa libreng konsultasyon ug mga tambal, apil nang mga bata; dul-an sa 4,000 ang nakapahimus sa libreng ibot sa ngipon; ug gatosan ang dagko sab kaayog pahiyom human nalibre sa pap smear, chest x-ray, EENT, konsultasyon sa reconstructive ug cosmetic surgery, ug eye examination og eyeglasses.

-o0o-

       Gawas sa ilang pagpahimus sa mga serbisyong medikal, ang katawhan nagpanon sab pagpamili sa uban pang mga serbisyo.   Labing daghan nila nakasumbong nga libre sa boluntaryong banggiitang mga abogado, nakakat-on pagamit sa computer ug pag-surf sa Internet, nakatawag nga libre sa ilang mga kapamilyang nagtrabaho sa ubang kanasuran, natudloan unsaon pagsugod og negosyo pinaagi sa pagpangluto ug pagamit sa basura isip tamnanan ug ginabas isip lawog sa mga hayopan.

       Gatosan sab ang naalagaran sa one-stop shop sa mga ahensiya sa gobyerno nga nagduma sa mahinungdanon ug dinaliang mga transaksiyon, sama sa NSO, DFA, LTO, SSS, GSIS, Philhealth ug Pag-ibig.   Nagpatuyang sang katawhan pagpangonsulta sa ubang mga ahensiya nga narepresentahan sa nakatungha nga mga opisyal sa Association of Government Information Officers (AGIO).

-o0o-

       Di hinuon maayo ang sinugdanan sa "Halad sa Kapamilya."   Ang kakuwang sa among mga tolda naklaro sa tanang hingtungdan tungod sa subli-subli nga pagbunok sa kusog nga uwan.  Pero makapatandog sa balatian ang determinadong pagsungasong sa katawhan ug sa mga niboluntaryo pagtabang nila sa ngil-ad nga panahon:

·        Mga abogado ug mga kliyente nga nagpasinguwan samtang padayong nagkonsultahay;

·        Mga pasyenteng niseguro pagpayong sa mga doktor aron lang pagsegurong magpadayon ang konsultasyon;

·        Mga kawani sa mga ahensiya sa gobyerno nga nagsinardinas ug morang nangabasa nga mga piso sud sa gamitoyng tolda pero padayong naminaw sa sumbong ug pakisayod sa ilang mga kliyente; ug

·        Mga ginikanan nga nagpasinguwan aron lang matabonan gikan sa uwan ang ilang mga masuso.

-o0o-

       Ang hingpit nga lahutay ug suporta sa tanang nangapil sa kalihokan di hinuon makapapas sa among responsibilidad isip mga tagduma.   Maong kinasingkasing ming mangayog pasaylo sa tanang kahasol nga namugna sa among kakuwang sa pangandam ug kapakyas pagsagang dayon sa nitumaw nga mga kakulian.

       Hingpit nang nitikyop ang kagabhion sa akong pagsuwat ini.   Pero si Tisha Ylaya ni-text nako nga abli pang iyang "Balay ni Tikay" kay gitiwas sa nanumbay nga eksperto sa EENT ang nahibiling mga pasyente.

       Bisan namo, lunsay nga paghinatagay ug paghigugmaay ang nasaksihan sa "Halad sa Kapamilya."   [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com     

Arangkada for November 6, 2005

       HALAD SA KAPAMILYA

Among way kinutobang pasalamat sa mosunod nga mga ahensiya nga nisanong sa among pagdapit nga magtukod silag one-stop shop sa importanteng mga transaksiyon sa gobyerno atol sa "Halad sa Kapamilya" sa DYAB Abante Bisaya ug ABS-CBN Cebu sa Plaza Independencia sa Syudad sa Sugbo. Hapsay ug laktod nilang naatiman ang mosunod nga mga transaksiyon sa ilang mga kliyente di lang gikan sa Sugbo kon dili apil nang mga molupyo sa silingang mga lalawigan sa Central Visayas:

• Paghikay sa authenticated birth certificates ug ubang importanteng mga dokumento sa National Statistics Office (NSO). Nipasalig ang NSO nga ang mga kliyente nga ilang naatiman sa Plaza Independencia magpaabot na lang og duha ka oras aron pagtiwas sa ilang mga transaksiyon;

• Pagkuha og bag-o ug pagbag-o sa daaang mga pasaporte pinaagi sa Department of Foreign Affairs (DFA) nga nihakot sa tanan nilang mga opisyal ug mga kawani, apil nang ilang letratista, ngadto sa plaza aron paspas nga maatiman ang gatosan ka mga aplikante;

-o0o-

• Pagkuha og bag-o ug pagbag-o sa daan nga clearance sa National Bureau of Investigation (NBI). Nipasidaan hinuong lokal nga mga opisyal sa NBI nga ang mga aplikante nga susamag ngan o apelyido sa mga nag-atubang o nakonbikto na sa mga kasong kriminal magpaabot og labing mubo usa ka semana una mahatagan og clearance;

• Pagkuha og bag-o ug pagbag-o sa daan nga lisensiya sa mga drayber o rehistro sa mga sakyanan pinaagi sa Land Transportation Office (LTO) nga nipasalig paghakot di lang sa ilang mga opisyal ug mga kawani kon dili apil na sa ilang accredited nga mga doktor ug drug testing centers aron paspas nga maatiman ang mga aplikante; ug

• Pag-atiman sa mga problema ug pagtubag sa mga pangutana mahitungod sa mga benepisyo, utang, amotan ug mga programa sa Social Security System (SSS), Government Service Insurance System (GSIS), Philippine Health Insurance Corp. (PhilHealth) ug PAG-IBIG.

-o0o-

Manggihatagon sab kaayo ang ubang ahensiya sa gobyerno nga among gisangpit: Ang Phil. Air Force (PAF) nga nipada og mga doktor, mga dentista ug kasundalohan; ang Cebu Normal University (CNU) nipahuwam og mga tolda, mga lamesa, mga lingkoranan ug bisan white boards; ang buhatan ni Sen. Manuel Villar nitabang pinaagi sa ilang livelihood skills training; ug, labaw sa tanan, ang Cebu City government nga nipaambit sa ilang job fair, nipagamit sa plaza, mga tolda, mga pansayan, ug nipabaha sa daghang kapolisan ug mga tanod.

Mas makabungog ang suporta nga among nadawat gikan sa pribadong sektor. Gipabahaan mi sa mga kompaniya ug mga grupo sa mga tambal, pagkaon, mga tolda, gatosan ka mga lamesa ug mga lingkoranan, x-ray films, ug ubang mga produkto. Ug ang hingpit-ug-di-mabayran-og-kuwarta nga serbisyo sa nagpakabana nga mga Kapamilya. [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for Nov. 5, 2005

 

 

     PILI LANG

Niang giya sa mga serbisyo nga naapil sa higanteng piyesta sa mga serbisyo sa "Halad sa Kapamilya" sa DYAB Abante Bisaya ug ABS-CBN Cebu karong Dominggo, Nobyembre 6, gikan sa alas-8 sa buntag hangtod sa alas-5 sa hapon sa Plaza Independencia sa Syudad sa Sugbo:

• Libreng tambal ug konsultasyon ug ibot sa ngipon sa kapin sa 50 ka boluntaryong mga doktor ug mga dentista;

• Libreng eksamin sa mata ug libreng reading eyeglasses;

• Libreng konsultasyon sa eksperto sa EENT;

• Libreng konsultasyon sa reconstructive and cosmetic surgery;

• Libreng reflexology;

• Libreng konsultasyon ug pagtambal sa mga bata;

• Libreng chest x-ray; ug

• Libreng blood testing.

-o0o-

Itanyag sab ang libreng serbisyo sa labing maayong laking mga abogado ug mga abogada sa Sugbo gikan sa Integrated Bar of the Philippines Cebu Chapter, Young Lawyers Association of Cebu (YLAC) ug ubang inilang kahugpongan ug mga tinun-an sa abogasiya sa University of the Visayas (UV). Moatiman sila sa tanang pangutana parte sa mga kasong sibil, kriminal, administratiba ug pamuo. Mo-notaryo sab sila og affidavits ug yanong special power of attorney.

Duna say libreng pagtudlo sa pagluto sa yanong mga putahe nga mahimong tinubdan sa panginabuhi, sama sa puso, fish ball, binangkal ug donuts—nga ang tanang lunuto ipakaon ra sab sa tanang nanambong. Ang mga senior citizens mao say mangunay pagtudlo sa bag-ong teknolohiya nga ilang nadiskubrehan unsaon nga kapuslan ang basura—sama sa paspas nga pagdugta ini aron mahimong yuta ug katamnan og mga tanom bisan sud sa kabalayan. Laing grupo motudlo sab sa ubang yanong panginabuhi.

-o0o-

May piyesta sab sa uban pang libreng serbisyo ginamit ang modernong mga teknolohiya:

• Libreng basic computer skills training;

• Libreng seminar unsaon pag-surf sa Internet;

• Libreng email ug chatting;

• Libreng tawag sa mga kapamilya sa nagkalainlaing kanasuran ginamit ang Voice over Internet Protocol (VoIP); ug

• Libreng seminar sa basic photography ug basic videography.

May libre sang seminar sa basic English; English para sa call centers; basic IELTS workshop; basic caregiving; basic housekeeping; basic mathematics; newswriting, broadcasting ug bartending.

-o0o-

Duna say gamhanang panel sa labing inilang mga representante sa nagkalainlaing propesyon para sa career talk sa mga tinun-an sa high school ug kolehiyo nga nagsugod na pagsusi sa mga kurso nga ilang kuhaon. Apil sa panelists ang anchors sa TV Patrol World nga silang Karen Davila ug Ted Failon.

Ang gipaabot nga dugokan sa kinabag-an mao ang rehistrasyon ug screening sa local ug international job fair sa Cebu City government, DYAB Abante Bisaya ug ABS-CBN Cebu. Kaliboan ka mga aplikante ang gipaabot nga mamili na sa bakanteng mga trabaho sa labing menos 30 ka employers nga mangapil sa aktuwal nga job fair sa Nobyembre 12. [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for November 4, 2005

GUGMA SA KATAWHAN

Laing kalihokan nga maapil sa higanteng piyesta sa mga serbisyo sa �Halad
sa Kapamilya� karong Dominggo, Nobyembre 6, sa Plaza Independencia sa Syudad
sa Sugbo mao ang rehistrasyon ug screening sa kaliboan ka mga aplikante sa
�Local ug International Job Fair� nga himoon sunod semana, Nobyembre 12.
Gawas sa libreng medical-dental-legal clinics ug ubang way kinutobang mga
serbisyo, ang mga way makatrabaho makasugod na sab pagpangita og lab-as nga
sinugdanan pagbugtaw sa mas sanag nga kaugmaon.
Kon marehistro ug ma-screen nang mga aplikante unya sa Nob. 6, hayahay na
kaayo sila sa adlaw sa job fair sa Nob. 12 kay igo na lang magpa-interview
sa nangapil nga lokal ug langyawng mga kompaniya. Tungod ni kay giaprobahan
nang Cebu City Mayor Tomas Osmena ang pakighugpong sa DYAB Abante Bisaya ug
ABS-CBN Cebu uban sa Department of Manpower Development and Placement (DMDP)
sa Cebu City government para sa mas dakong piyesta sa lokal ug langyawng mga
trabaho nga himoon sa Cebu City Sports Center.
-o0o-
Salamat ni Fidel Magno sa DMDP, kinsa uban ni Cebu City Vice Mayor Michael
Rama maoy nagsugod sa job fair, nga karon gikopya na sa hapit tanang
ahensiya sa gobyerno ug pribadong mga grupo sa tibuok nasud, mabantang na sa
mga aplikante inig adto nila sa Plaza Independencia karong Dominggo ang
bakanteng mga trabaho sa labing menos 30 ka local employers. Kini bisan sa
kaapiki sa panahon sa pagpangandam.
Matod ni Magno posibleng di pa dayon maandam ang listahan sa bakanteng mga
trabaho sa placement agencies para sa mga trabaho sa ubang kanasuran. Maong
igo lang i-rehistro ang mga aplikante ug ang screening ug interview uban sa
mga ahente sa langyawng employers unya na sa Nob. 12.
Salamat sa job fair, hingpit na gyong pangalagad ang makuha sa mga
Sugbuanon gikan sa �Halad sa Kapamilya�: Matambalan, matambagan, matudloan,
ug makatrabaho pa.
-o0o-
Mga leksiyon nga among nakat-onan sa paghikay sa �Halad sa Kapamilya�
nagmatuod nga di ang kakuwang og gugma ug pagpakabana sa katawhan ang
nakapaunlod sa nasud:
� Kapid-an sa atong katawhan nagkinahanglan og tabang bisan sa labing
batakan nilang mga panginahanglan, sama sa pagkaon, tambal ug edukasyon;
� Susamang gibag-on sa katawhan ang andam nga motabang, di lang ang mga
dunay sobrang kuwarta ug kabtangan, kon dili hastang mga nagkalisudlisod sab
pero dunay katakos, panahon ug abundang abiba ug pangaliya para sa mga mas
nagkinahanglan; ug
� Ang tinuod nga gikinahanglan pagbugkos sa nasud ug sa kinabag-an sa
katawhan mao ang pag-abot ning duha ka liab sa katilingban�sa mga tabanganan
ug sa mga matinabangon�mao ang mga institusyon, nga mas ligdong ug mas
matinud-anon kay namo, nga motapak sa higanteng haw-ang sa wa nila
pag-ilhanay ni paghibaw-anay. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for November 4, 2005

GUGMA SA KATAWHAN

Laing kalihokan nga maapil sa higanteng piyesta sa mga serbisyo sa �Halad
sa Kapamilya� karong Dominggo, Nobyembre 6, sa Plaza Independencia sa Syudad
sa Sugbo mao ang rehistrasyon ug screening sa kaliboan ka mga aplikante sa
�Local ug International Job Fair� nga himoon sunod semana, Nobyembre 12.
Gawas sa libreng medical-dental-legal clinics ug ubang way kinutobang mga
serbisyo, ang mga way makatrabaho makasugod na sab pagpangita og lab-as nga
sinugdanan pagbugtaw sa mas sanag nga kaugmaon.
Kon marehistro ug ma-screen nang mga aplikante unya sa Nob. 6, hayahay na
kaayo sila sa adlaw sa job fair sa Nob. 12 kay igo na lang magpa-interview
sa nangapil nga lokal ug langyawng mga kompaniya. Tungod ni kay giaprobahan
nang Cebu City Mayor Tomas Osmena ang pakighugpong sa DYAB Abante Bisaya ug
ABS-CBN Cebu uban sa Department of Manpower Development and Placement (DMDP)
sa Cebu City government para sa mas dakong piyesta sa lokal ug langyawng mga
trabaho nga himoon sa Cebu City Sports Center.
-o0o-
Salamat ni Fidel Magno sa DMDP, kinsa uban ni Cebu City Vice Mayor Michael
Rama maoy nagsugod sa job fair, nga karon gikopya na sa hapit tanang
ahensiya sa gobyerno ug pribadong mga grupo sa tibuok nasud, mabantang na sa
mga aplikante inig adto nila sa Plaza Independencia karong Dominggo ang
bakanteng mga trabaho sa labing menos 30 ka local employers. Kini bisan sa
kaapiki sa panahon sa pagpangandam.
Matod ni Magno posibleng di pa dayon maandam ang listahan sa bakanteng mga
trabaho sa placement agencies para sa mga trabaho sa ubang kanasuran. Maong
igo lang i-rehistro ang mga aplikante ug ang screening ug interview uban sa
mga ahente sa langyawng employers unya na sa Nob. 12.
Salamat sa job fair, hingpit na gyong pangalagad ang makuha sa mga
Sugbuanon gikan sa �Halad sa Kapamilya�: Matambalan, matambagan, matudloan,
ug makatrabaho pa.
-o0o-
Mga leksiyon nga among nakat-onan sa paghikay sa �Halad sa Kapamilya�
nagmatuod nga di ang kakuwang og gugma ug pagpakabana sa katawhan ang
nakapaunlod sa nasud:
� Kapid-an sa atong katawhan nagkinahanglan og tabang bisan sa labing
batakan nilang mga panginahanglan, sama sa pagkaon, tambal ug edukasyon;
� Susamang gibag-on sa katawhan ang andam nga motabang, di lang ang mga
dunay sobrang kuwarta ug kabtangan, kon dili hastang mga nagkalisudlisod sab
pero dunay katakos, panahon ug abundang abiba ug pangaliya para sa mga mas
nagkinahanglan; ug
� Ang tinuod nga gikinahanglan pagbugkos sa nasud ug sa kinabag-an sa
katawhan mao ang pag-abot ning duha ka liab sa katilingban�sa mga tabanganan
ug sa mga matinabangon�mao ang mga institusyon, nga mas ligdong ug mas
matinud-anon kay namo, nga motapak sa higanteng haw-ang sa wa nila
pag-ilhanay ni paghibaw-anay. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for Nov. 3, 2005

BAKAK SA VAT

Ang pagarpar sa gobyerno mao nga ang mga dato maoy labing maigo sa value added tax (VAT), ug gamay ra kaayong mamisik sa mga kabos, kon duna man. Ang kamatuoran mao nga ang mga dato igo lang mopasa sa bisan unsang dugang palas-unon sa labing uwahing pagpalapad sa VAT ngadto sa mga kabos. Ug ang laing kamatuoran mao nga ang mga kabos way laing kapasahan gawas sa namiyahok nilang mga pitaka.

Ang pagarpar sa gobyerno mao nga ang pagkaon sa mga kabos, sama sa mga isda ug mga utanon, di maigo sa VAT. Ang kamatuoran mao nga ang mga isda ug mga utanon di makalayat gikan sa kadagatan ug umahan ngadto sa kimpang nga talad-kan-anan sa nagtakilid nga mga barungbarong sa mga kabos. Ang mga isda ug mga utanon kinahanglang ikarga sa mga sakyanan nga nagkinahanglan og krudo nga, kon nalipat ang gobyerno, giapilan nilag bunal og VAT.

-o0o-

Ang mas makapakugang nga kamatuoran gibundak ni Jojo dela Victoria, project director sa Cebu City Bantay Dagat Commission: Tungod sa VAT, magnihit ang suplay sa isda sa Sugbo. Ug ang laing di malalis nga kamatuoran mao nga kon magnihit ang suplay segurong molayat na sang presyo sa isda.

Si dela Victoria nipasabot sa DYAB Radyo Patrol nga peligrong mawagtang gikan sa Sugbo ang 30% sa iyang suplay sa isda gikan sa Masbate. Tungod sa kalayo sa Masbate gikan sa Sugbo, mas dako nang ilang gasto paghakot sa isda paingon sa merkado sa Pasil, ang labing dakong merkado sa isda sa Sugbo. Ug kay di na man silang ka-kumpitinsiya sa presyo sa isda gikan sa mas duol nga kadagatan sa Sugbo ug sa Bohol, mapugos ang mga mangingisda sa Masbate paghatod sa ilang abot ngadto sa mas duol nga pantalan sa Iloilo.

Nipasabot si dela Victoria sa gobyerno nga kon way himoon ang gobyerno pagsalbar sa industriya sa isda, gawas nga mahikawan ang mga konsumidor sa himsog nga tinubdan sa pagkaon, mangakub pa gyong kaldero sa mga mangingisda.

-o0o-

Gawas sa tinuod nga epekto sa VAT ngadto sa suplay ug presyo sa isda, may kaliboan ug usa pa ka negatibong epekto sa VAT nga gililong gobyerno gikan sa katawhan.

Di pa maklarong hingpit nga kadaot sa VAT sa mosunod nga mga adlaw. Di kayak-an sa gobyerno hangtod sa hangtod ang petisyon sa transport groups para sa uminto sa plitehan ni ang pilupilo nga patong sa presyo sa kada ang-ang sa produksiyon sa mga palaliton ug mga serbisyo.

Di na kahugtang bakos sa mga kabos. Ang bugtong kapilian mao na lang ang pag-iban o paghunong sa ilang pagkaon. Sa di pa sila lunosan sa gutom, mahimong moulbong ilang kasuko nga igo gyong makapukan sa gobyerno. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for November 2, 2005

TULAY SA TABANG

Nagpatugatuga mi sa DYAB Abante Bisaya ug ABS-CBN Cebu pagpasiugda sa Halad sa Kapamilya, nga gitumong pagtingob sa naandang mga pangalagad nga among gihatod sa nagkalainlaing mga lugar sa Sugbo ug kasilinganang mga probinsiya sa niaging katuigan ngadto sa usa lang ka lugar, Plaza Independencia sa Syudad sa Sugbo, ug usa lang ka higayon, Nobyembre 6, 2005. Pero wa mi kaandam sa among kaugalingon sa gilapdon sa panginahanglan sa mga hinabang ug sa kadaghan sa mga gustong mohatag sa mas daghan pang mga hinabang.

Maong pila ka adlaw sa di pang kalihokan, nga maoy labing dako sa tanan namong community outreach projects sa nangaging katuigan, ang DYAB Abante Bisaya ug ang ABS-CBN Cebu nahimo nang taytayan, nga igo na lang niabot sa way kinutobang mga pangindahay sa mga nagpakitabang sa usa ka bahin ug sa labaw pang way kataposang pagbuhagay sa kamanggihatagon sa mga kapamilya sa pikas nga bahin nga naa sa posisyon pagsagakay nila.

-o0o-

Ang labing dakong kalihokan unya sa Dominggo mao ang medical mission, nga naglakip sa libreng serbisyong medikal, libreng tambal, libreng pagpangibot og ngipon, libreng paghiling sa mata, dunggan, ilong ug tutonlan, pagpanghatag sa gatosan ka libreng antipara ug pap smears para sa kababayen-an.

Among dakong pasalamat ngadto sa mga doktor nga niboluntaryo sa ilang serbisyo sa tibuok adlaw sa Nobyembre 6: Silang Dr. Aida Suico, Dr. Vilma Peja, Dr. Louise Tadlip, Dr. Ellen Chavez, Dr. Camila Conde, Dr. Dennis Villamor, Dr. Mitzy Ylaya, Dr. Armi Tan, Dr. Jonas Sepulveda, Dr. Angie Niñal, Dr. Bebe Villareal, Dr. Alain Senerpida, Dr. Chris Senerpida, Dr. Gina Melodia, Dr. John Gayatin, Dr. Cynthia Gayatin, Dr. Marla Graciano, Dr. Adnelyn Lastimosa, Dr. Rey Marco Alivio, Dr. Melissa May Marcon ug Dr. Alex Uy.

Saludo sab mi sa nurses ug medical technologists nga moalagad sab sa mga pasyente, apil na nilang Ann Heredia, Cheryl Gonzales ug mga tinun-an ug mga magtutudlo sa College of Nursing sa Cebu City Medical Center (CCMC).

-o0o-

Duna say mga nitanyag pakigsawo sa ilang katakos sa nagkalainlaing natad pinaagi sa seminar/workshops nga nakadani sab sa kaliboan ka mga Sugbuanon nga nagpareshistro nang daan. Among hingpit nga pasalamat nilang Dr. Fidelis Quiza nga modasig sa mga gustong mag-doktor; Lani Yu ug Russel Pielago (Basic English); Norissa Arojado Kho (English for call centers), Tisha Doris Ylaya (IELTS), Mia Franco-Baguio (Basic Caregiving); Joseph Mariblanca (Basic Photography); Jun Tariman (Basic Videography); Talisay City Councilor Allan Bucao (Basic Housekeeping); ug Philippine Bartenders League (Bartending).

Ang Bureau of Fire Protection mohimog firefighting seminar, ang Social Security System moatiman sa ilang mga sakop, ug itanyag sang Basic Mathematics, Journalism, Broadcasting, Consumerism ug Acting workshops. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for November 1, 2005

PUSTA SA PIKAS?

Inay hangpon ang pagdason sa Visayas Ombudsman sa sugo sa Commission on Audit (COA) ngadto sa kadagkoan sa Cebu State College of Science and Technology (CSCST) (1) paghunong sa pagkolekta sa makabungog nilang honorarium sa evening program ug (2) pag-uli pa gyod sa gibolsa nga dakong kuwarta nga di ila, ang nagpakabana nga mga magtutudlo, mga tinun-an ug mga kawani sa CSCST nikuwestiyon sa kamakiangayon sa resolusyon nilang Ombudsman Director Virginia Palanca-Santiago ug Deputy Ombudsman Primo Miro:

• Matod nila ang gipauli nilang Miro, Santiago ug sa COA mao rang honorarium gikan sa Enero hangtod sa Hunyo ning tuiga, wa hisguti ang nahaunang honorarium nga nadawat nilang CSCST President Jose Sal Tan ug kaubanan sa niaging tulo na ka tuig; ug

• Nangutana sila nganong igo rang ipauli ang minilyon ka pesos nga kuwarta nga nakolekta nilang Tan ug kaubanan nga unta klaro mang nagpapating ang kadagkoan sa CSCST pagkilkil sa panudlanan sa eskuylahan bisan sa ilang kasayuran nga nakalapas sila sa balaod.

-o0o-

Kon tinuod ang pasangil sa nagpakabanang mga magtutudlo, mga tinun-an ug mga kawani sa CSCST nga tulo na ka tuig nga nagpabusdik silang Tan ug kaubanan sa kuwarta nga di para nila isip bayad sa mga klase nga wa nila matudloi, nganong ang honorarium ra man sa unang unom ka buwan ning tuiga ang gipauli? Ilubong na ba lang sa kalimot ang mas dakong kantidad nga nakuha kon tinuod nga tulo ka tuig nang pagpahimus sa kadagkoan sa eskuylahan? Kon kalapasan sa balaod ang pagkolekta nilang Tan ug kaubanan sa honorarium sa evening program gikan sa Enero hangtod sa Hunyo ning tuiga, nganong wa may ek ang COA ug ang Ombudsman sa samang kalapasan nga giingong ilang nahimo sukad niadtong 2003?

Ug kon para sa COA ug Ombudsman kalapasan sa balaod ang pagkolekta nilang Tan ug kaubanan sa makabungog nga honorarium, nga makalilisang ang gidak-on kay hapit kalima pil-a ang binuwan nilang suholan, nganong kutob ra man sila sa pagpauli sa kuwarta? Di na ba diay dakong krimen ang pag-ilog sa kuwarta nga para unta sa batakang mga panginahanglan sa mga tinun-an ug pagpalambo unta sa kalidad sa edukasyon sa CSCST?

-o0o-

Nagpabaga silang Tan ug kaubanan pagdawat sa makabungog nga honorarium bisan sa gisubli-subli nga pasidaan sa COA. Napugos na lang sila paghunong sa binuang dihang nabisto nang ilang pakauwaw sa media. Pero padayon pa gihapong gikuwestiyon ang balaod nga ilang gilapas.

Mao bay ipasabot sa COA ug Ombudsman nga mahimo rang molusot silang Tan ug kaubanan sa klarong kalapasan pinaagi sa pagpasalipod sa depensa nga lahi lang ang ilang pagsabot sa mga probisyon sa balaod? [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for October 31, 2005

GUGMA UG PASALAMAT

Kon sa kataposan matuman nang mga pasalig sa nagkalainlaing ahensiya sa gobyerno, masulbad nang problema sa senior citizens sa paghikaw gikan nila di lang sa diskuwento sa plitehan ug tambal kon dili hasta, ug labi na, sa batakang pagtahud sa kaliwatan nga gitabangan nila pag-umol. Ang mga pasalig giluwatan atol sa tinuig nga kongreso nga gipasiugdahan karong tuiga sa Office of Senior Citizens Affairs (OSCA) ni Cebu City Councilor Rodrigo gihimo sa kontrobersiyal nga South Reclamation Project (SRP) sa Syudad sa Sugbo niadtong Sabado.

Gikumot ang akong kasingkasing nga nagtan-aw sa mga tawo nga maoy tinuod nga nautangan sa atong karon: Kinahanglan pa silang mobarug sa luya na intawon nilang mga lutahan aron pag-awhag sa mga butang nga ila na untang daan: Way kinutobang paghigugma ug pasalamat sa katilingban nga mao karoy nakasawo ug nakapahimus sa ilang mga hinagoan.

-o0o-

Sakto si Naty Montecillo, retiradong employment officer sa Department of Labor and Employment (Dole 7), usa sa mga nitambong sa kongreso, kinahanglang ilusad ang lapad nga kampanya, nga sustinido ug di tokar-tokar lang, pagpahibawo sa tanang hingtungdan, di lang sa mga drayber, transport operators ug mga botika, sa mga katungod ug mga benepisyo sa senior citizens. Kining maong tahas di mahimong itugyan lang ngadto sa OSCA o sa ubang mga ahensiya sa gobyerno. Wa pa mahuman ang trabaho sa senior citizens—kinahanglan pa nilang edukahon ang mga nagsunod nila sa mga mithi sa kaangayan ug utang kabubut-on.

Ang senior citizens wa pa hingpit nga nangalawos. Ang kahinog sa ilang pangedaron ug kaabunda sa kasinatian nakahimo nilang takos nga mga tinubdan sa kasayuran unsaon pagsulbad ang nagbuntaog nga mga suliran karon—nga kasagaran nasugatan na nila niadto, kay kasagaran nato nangasaag na sa atong padulngan tungod sa kapakyas paglingi sa atong gigikanan. Bisan napakyas sab pagsulbad sa mga gumonhap sa ilang panahon, ang katiguwangan mahimong mas makasabot na sa kahimtang sa nasud ug sa katawhan karong wa na sila magapos sa palas-unon sa naandang inadlaw-adlaw nga mga gimbuhaton.

-o0o-

Si Cebu City Mayor Tomas Osmena nipahibawo sa senior citizens sa talagsaon niyang plano para nila: Paghimo sa ilang building (nga gisugdan na pagtukod) nga morang salin sa karaang simbahan nga nahugno tungod sa kusog nga linog sa panahon ni Dr. Jose Rizal ug paghimo sa gitukorang luna daplin sa dagat nga labing nindot nga himoanan sa kasal sa tibuok kalibotan. Nagpahiyom nga nisugo ang mayor nga di una sila mamatay samtang wa pa mahuman ang proyekto.

Labaw sa mga tigbayon ug materyal nga mga handumanan mao ang pagpatigbabaw sa mas malungtarung kabilin sa katiguwangan—pagpatuman sa balaod bisan kinsay hingtungdan, bisan kinsay maig-an. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for October 30, 2005

PIYESTA SA SERBISYO

Usa sa mga serbisyo nga kapahimuslan sa mga Sugbuanon atol sa Halad sa Kapamilya sa Plaza Independencia sa Syudad sa Sugbo karong Nobyembre 6 mao ang paghikay sa ilang mga pasaporte. Si Regional Director Angel D. Espiritu sa Department of Foreign Affairs (DFA 7) nipahibawo nako nga ang tanan niyang mga kawani maoy moatiman sa mga aplikasyon para sa bag-o o pag-renew sa daan nga mga pasaporte sa tibuok adlaw sunod Dominggo.

Di hinuon ni unang higayon nga dad-on sa DFA ang ilang serbisyo gawas sa ilang upisina ug ngadto sa katawhan. Ang Mobile Passport Service (MPS) gipasiugdahan ni Espiritu pag-asumir niya sa Sugbo niadtong Abril ning tuiga. Nakahimo na silag MPS sa Bohol, Negros Oriental, Lapulapu City, SM City Cebu ug sa one-stop shop sa nasudnong mga ahensiya sa gobyerno sa Plaza Independencia sayo karong tuiga.

-o0o-

Laing ahensiya nga moserbisyo sa kaliboan nila ka mga sakop atol sa Halad sa kapamilya mao ang Social Security System (SSS). Mga representante sa SSS moatiman sa way kinutobang mga pakisayod sa ilang mga sakop labot sa ilang mga kontribusyon ug mga benepisyo. Nibalibad hinuon ang SSS sa among hangyo nga mada ang moderno nilang mga ekipo sa Plaza Independencia paghimo og digital IDs sa ilang mga sakop.

Nagpaabot pa mi sa tubag sa ubang ahensiya sa gobyerno nga amo sang gipalihug nga mokuyog sa one-stop shop unya sa Nobyembre 6—sama sa National Statistics Office (NSO), Professional Regulation Commission (PRC), Government Service Insurance System (GSIS) ug Philippine Health Insurance Corp. (PhilHealth). Manghinaot ming di sila magmakuli sa pagpaduol sa ilang mga upisina ug paghatod sa ilang serbisyo direkta ngadto sa kaliboan ka mga Sugbuanon nga nakaparehistro na para sa Halad sa Kapamilya.

-o0o-

Puwerteng daghana na sang bantogang mga abogado sa Sugbo nga motanyag sa libre nilang serbisyo sunod Dominggo, salamat sa aktibong liderato nilang Atty. Aniceto Alo sa Integrated Bar of the Philippines (IBP) Cebu Chapter ug Atty. Haide Acuna, nga maoy among gipalihug pag-umol sa Free Legal Clinic. Apil sa mga niboluntaryo na sa bililhon nilang panahon mao silang Glenn Capanas, presidente sa Young Lawyers Association of Cebu (YLAC), Atty. Jonathan Capanas, dean sa USJR College of Law, Atty. John Lood, Atty. Michael Yu, Atty. Bethuel Tanupan, Atty. Earl Bonachita, Atty. Dennis Pacas, Atty. Christian Bacus, Atty. Dave Duallo, Atty. Edmund Villanueva, Atty. Leo Cañares, Atty. Rosadey Faelnar, Atty. Christopher ang, Atty. Elpidio Noel Jr., Atty. EJ Bernido ug Atty. Regino Tambago.

Tabangan sila sa mga tinun-an sa abogasiya nga nitabang sa free legal aid program sa IBP Cebu, nga maoy usa sa nakahimo nilang most outstanding IBP chapter sa tibuok nasud karong tuiga. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for October 29, 2005

 

 

     HALAD SA KAPAMILYA

Labing lab-as nga ebidensiya nga duna pay paglaom nga magkahiusa ug magtinabangay ang katawhan para sa kaayuhan sa kinabag-an mao ang makapakugang nga kainit sa reaksiyon sa mga Sugbuanon sa among gilusad nga "Halad sa Kapamilya," ang tiningob nga pagladlad sa lapad nga mga pangalagad sa ABS-CBN Cebu pinaagi sa iyang duha ka estasyon sa radyo ug mga programa sa telebisyon ngadto sa Sugbo ug kasilinganang mga probinsiya. Ang kalihokan nga ipahigayon sa Plaza Independencia unya pa sa Nobyembre 6, sunod Dominggo, pero karon pa lang init nang nagpalista di lang ang mga magpatabang kon dili hasta nang mga gustong motabang.

Gani, ang mga representante pa sa nagkalainlaing sektor sa Sugbo maoy nisugyot sa dugang mga serbisyo nga among ikatanyag atol sa tibuok adlaw nga kalihokan sunod buwan. Maong ang orihinal namong plano sa pagdungan lang unta pagtanyag sa naandan namong community outreach projects nadugangan og mas daghan pang mga serbisyo nga gihangop sab dayon sa kinabag-an sa mga Sugbuanon.

-o0o-

Ang naandan pero mas gipalapdan pang medical ug dental mission dunganan na sa libreng eye examination, pap smear, chest x-ray ug blood testing. Mas lapad sab nga libreng legal assistance ang ihatag sa boluntaryong maayong laking mga abogado sa Integrated Bar of the Philippines (IBP) Cebu Chapter ug Young Lawyers Association of Cebu (YLAC). Mapun-an pa gyod sa libreng overseas calls ngadto sa overseas Filipino workers (OFWs) sa nagkalainlaing kanasuran sa kalibotan pinaagi sa VoIP technology sa iNTouch.com.ph nga gipanag-iya sa negosyanteng si Edward Lim.

Di kay kana ra. Duna pa gyoy himoon nga seminar-workshops sa Basic English, Caregiving, Basic Photography, Basic Videography, Accounting para sa non-accountants, Basic Housekeeping, Broadcast Newswriting, Consumers Rights, Basic Computer Skills, Basic Mathematics, Bartending, Acting, paghikay sa mga pasaporte sa OFWs ug ubang manggawas sa nasud pinaagi sa Department of Foreign Affairs (DFA) ug sa mga transaksiyon sa kaliboan ka mga sakop sa Social Security System (SSS).

-o0o-

Laing makapakugang mao ang kadaghan sa mga Sugbuanon nga nagpalista para sa Basic Computer Skills nga gitanyag nga libre sa Interface Computer Learning Center kinsa gawas nga magda sa ilang computers magbawon pa gyod og mga tolda, mga lamesa ug mga lingkoranan. Nagkadaghan na gyod diay ang nakamatngon nga ang pagkat-on sa computers maoy usa sa mga yawe sa pagbugtaw og mas sanag nga kaugmaon.

Subo nga palandungon nga ang tinuod diayng hinungdan nganong biya kaayo ang gidaghanon sa mga Pinoy nga dunay Internet access kon itandi sa ubang kanasuran di ang ka-ignorante sa modernong mga teknolohiya kon dili ang kakuwang o ka-way katakos sa pagpalit o bisan pag-abang na lang og personal computers. [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for October 28, 2005

 

 

     COA GIISNAB

Sa unang unom lang ka buwan ning tuiga, niabot og P4,186,300 ang nagasto sa Cebu State College of Science and Technology (CSCST) pagbayad sa makabungog nga honorarium ngadto sa mapahimuslanong mga opisyal sa eskuylahan nga gipangulohan sa presidente nga si Jose Sal Tan. Kon unsa kadako ang kantidad nga nakapaburot sa mga bolsa sa mga opisyal, nga gipasanginlang wa kaserbisyo bisan gamay sa kabos nga mga tinun-an nga maoy tinubdan sa kuwarta, mao sab kadako ang pondo nga nahikaw gikan sa batakang mga panginahanglan sa CSCST pagtanyag og de kalidad nga edukasyon.

Ang makauuwaw nga pahimus nilang Tan ug kaubanan niresulta sa dakong eskandalo sa CSCST. Samtang nagdawat si Tan og hangtod sa P125,000 nga honorarium kada buwan, hapit kalima pil-a ang iyang binuwang suholan pagka presidente nga P27,000, way chalk ni lingkoranan ang classrooms, way tubig ang mga pansayan ug nagtulo ang atop sa CSCST. Nakapait kay bisan gibadlong nang mga opisyal sa sa Commission on Audit (COA), padayon silang nagpabaga pagkolekta sa kuwarta nga, ubos sa balaod, di unta nila angayng hilabtan.

-o0o-

Ang Audit Observation Memorandum No. 2005-02 nga pinetsahan og Septiyembre 15, 2005 nideklarar sa papating nilang Tan ug kaubanan nga klarong kalapasan sa balaod. Gipasikaran sa COA ang Budget Circular No. 2003-05 nga giluwatan sa Department of Budget and Management (DBM) niadtong Septiyembre 26, 2003.

Gawas sa paghunong sa pagdawat sa makabungog nga honorarium, ang COA nimando sab nilang Tan ug kaubanan pag-uli sa kinatibuk-ang honorarium nga ilang nadawat gikan sa Enero hangtod sa Hunyo ning tuiga. Pero inay motuman sa COA ug mangayo og pasaylo sa ilang kalapasan, silang Tan ug kaubanan nagpaugat pagkuwestiyon sa balaod nga way pupanagan nilang giyatakan.

Ambot nagtoo ba kaha nga di sila madutlan sa COA, o masaligon nga malukmay rang state auditors sa CSCST nga giingong gibuhong sa mga pabor ug makabuhong nga mga pribilihiyo, sama sa cellular phones, teaching loads ug transportation allowance.

-o0o-

Maayo na lang kay gidasonan sa Visayas Ombudsman ang sugo sa COA. Silang Deputy Ombudsman Primo Miro ug Ombudsman Visayas Director Virginia Palanca-Santiago, nga maoy nangunay pag-imbestigar sa kontrobersiya sa CSCST, naningil na nilang Tan ug kaubanan gihunong na bang makabungog nga honorarium ug giuli na bang kuwarta nga ilegal nilang nakolekta.

Atong atangan unsay itubag nilang Tan ug kaubanan sa Ombudsman. Bugalbugal ba sama sa ilang gihimo ngadto sa nagpakabanang mga kawani, mga magtutudlo ug mga tinun-an, isnabon ba lang sama sa ilang gihimo ngadto sa mga sakop sa media, o kunsaran na sa kataposan sa Espiritu Santo ang itom nilang mga kasingkasing ug hingpit nang maghinulsol sa lang-og nilang mga kasal-anan? [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for October 27, 2005

 

     UNAY SI GLORIA

Haskang paita sa balita ni Pres. Arroyo: Ang pag-ila sa World Bank sa Pilipinas nga mao nay ikaduhang labing dakong supplier sa mga trabahante ngadto sa nagkalainlaing kanasuran sa kalibotan ug nga ang P56 bilyones nga kita sa overseas Filipino workers (OFWs) karong tuiga maoy bugtong garantiya nga ang nasudnong ekonomiya, bisan sa nagbuntaog nga krisis sa ka-lehitimo sa administrasyon, gikan sa hingpit nga pagkahagsa.

Wa bay nakahunghong sa presidente nga ang pagburot sa gidaghanon sa OFWs maoy di malalis nga ebidensiya sa iyang kapakyas paghatag og trabaho sa mga Pinoy dinhi sa atong kaugalingong nataran? Wa bay nakapasidaan niya nga ang pagdaghan sa mga Pinoy nga nanimpad sa langyawng kabaybayonan nagkahulogan nga mas daghang pamilya ang ilang nabiyaan dinhi sa ato? Ug wa bay nakatambag sa presidente nga ang hingpit nga pagsalig sa nasudnong ekonomiya sa dollar remittances maoy nimatuod nga wa katuybo ang iyang gipanghambog nga ekonomikanhong mga programa?

-o0o-

Si Pres. Arroyo nagsige og pasalig nga kon maghiusa lang ang katawhan pagpaluyo niya, mapalambo niyang ekonomiya ug mahaw-as niyang kinabag-an sa katawhan gikan sa katimawa. Pero unsay may agi nga iyang ikapakita? Ang nabiston bang gipaburot nga koleksiyon sa buhis? Ang gikuwestiyon bang pangangkon sa iyang mga torotot nga padayon ang baskog nga pagtubo sa nasudnong ekonomiya?

Unsa may sukaranan sa gisaad ni Arroyo nga mas sanag nga kaugmaon? Ang makapabuktot ba nga mas pinalapdan pang value added tax (VAT) nga iya gyong gipamugos nga ipatuman sugod sa Nobyembre 1? Mangugat ba gihapon siya nga mosaka ang koleksiyon sa VAT bisan sa makauuwaw nga pagtidlom sa koleksiyon sa buhis human umintohi ang "sin taxes" para sa mga produkto sa bino ug sigarilyo?

Unsaon man paglantugi ni Arroyo sa abundang mga tilimad-on nga ang padayon niyang pagpilit sa puwesto magkahulogan lang og dugang kalisod ug kaguliyang sa nasud ug sa katawhan?

-o0o-

Ang paboritong abat-abat sa administrasyong Arroyo mao nga ang padayong mga protesta sa kadalanan nga nag-awhag sa pagpalagpot niya gikan sa Malakanyang moresulta sa duguong kagubot ug makapasamot og patibugsok sa ekonomiya. Pero di malalis nga ang tanang karambola sa mga protesta gipasiugdahan sa kapolisan nga way kukaluoy nga nigamit og puwersa batok sa malinawon nga mga demonstrador. Ug ang gipanghadlok nga pagtibugsok sa ekonomiya gipanghimakak ra sab sa mga numero nga gipagawas sa gobyerno.

Pero ang mas lawom nga pagsuhid magpakita nga ang mga protesta di maoy nakapaislag sa mga negosyante kon dili ang padayong pagsiaw sa pangurakot sa tanang ang-ang sa gobyerno, kakuwang sa infrastractura ug ubang batakang kahimanan paghimo sa nasud nga mas madanihon para sa lokal ug langyawng mga negosyante ug ang way kinutobang pag-usab-usab sa mga lagda sa negosyo. [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for October 26, 2005

 

 

     KUYOG BABOY

Bisan kinsa pay utok sa hudlat—ang mat-an-pas-pinyang si Pres. Arroyo o ang nagmabisyon-sa-langit nga si Kongresista Prospero Pichay—tinuod nga nameligro sa puwesto si House Speaker Jose de Venecia. Kon ang presidente maoy nagsugo ni Pichay paghagit ni de Venecia, segurong mataktak sa liderato sa Kongreso ang labing suod nga alyado ni kanhi pres. Fidel Ramos. O segurong mamilok si de Venecia pagdemanda nga putlon ang termino sa presidente. Kay samtang mapasalamaton si Arroyo sa cha-cha (charter change) nilang Ramos ug de Venecia isip mas madanihong alternatibo kay sa gubot nga pagpalagpot sa presidente dihang nameligro pa pag-ayong administrasyon niadtong Hulyo, nakabuylo nang paugat ni Arroyo maong makigkamatay na pagtiwas sa iyang termino hangtod sa 2010.

-o0o-

Bisan batok nilang Ramos ug de Venecia. Mas sayon nga target si de Venecia di lang tungod sa makabungog nga mayoriya sa mga kongresista nga niluba sa impeachment complaints batok ni Arroyo kon dili, ug labi na, tungod sa kadali ra sa mga kongresistang lawogan og suburnong kuwarta ug mga proyekto.

Ang kahangol sa gahom mahimong makapugos nilang Pichay ug de Venecia pagpadaplin sa ilang away. Gawas pa, ang mapilde segurong mahimong bag-ong lider sa oposisyon. Nga mas lig-on na unyang mobanhaw sa impeachment ni Arroyo sunod tuig.

Maong, bisan sa tanang tayad sa pikas ug pikas, ug bisan gihalingan sa Malakanyang ang panagsungi, di ni sila mag-unay. Igo lang nagpatas-anay sa ihi. Sa panghinaot nga, sama sa naandan, mokubit ug malipat na sang ilang mga kaatbang.

-o0o-

Pero ang labing uwahing tinubdan sa mga urom ni Arroyo di na ang mga lider sa oposisyon kon dili ang usa sa labing sinaligan niyang alyado, si Bro. Mike Velarde sa el Shaddai. Kay ang labing uwahing mga postura ni Velarde di pabor sa presidente:

• Pagsugyot og power-sharing, nga 60% sa gabinete itugyan ngadto sa oposisyon;

• Pagsaway sa CPR (calibrated preemptive response) ug no permit no rally policies batok sa lehitimong mga protesta batok sa administrasyon; ug

• Pag-awhag og snap presidential election sa 2007.

Nganong nangisog na man si Velarde bisan sa tanang huhapuhap sa Malakanyang? Gusto ba gyong motabang pagsulbad sa krisis o, sama sa naandan, nagpagamit na sab sa mga politiko?

-o0o-

Daghang nabalaka parang Arsobispo Ricardo Kardinal Vidal. Kay samtang nagsigeg awhag sa pangaliya para sa kalinaw, wa motukol nga gibira-bira sa nagkasunging mga grupo nga niresulta sa sud-gawas niyang baruganan sa CPR ug ubang kontrobersiya.

Karong bag-o, mora siyang kuyog-baboy ug nagsigeg sumay-sumay sa bisan unsang sulti ni Velarde. Nahimo na bang disipulo sa lider sa El Shaddai nga mas naila sa daghang eskandalo kay kasuhito sa relihiyon? [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for October 25, 2005

 

 

     HUDLAT SA VAT

Ang pagpamugos ni Pres. Arroyo sa pinalapdan nga value added tax (VAT), nga way tihik-tihik nga giwara-wara nga maoy sulbad sa krisis sa panalapi sa nasud, gipasikad sa mosunod nga mga pagtoo:

• Una, nga ang sistema sa VAT, nga nagdasig og resibo sa kada ang-ang sa produksiyon, makapugos sa mga negosyante ug mga propesyonal pagbayad na sa tukmang buhis ngadto sa gobyerno;

• Ikaduha, nga ang unipormeng VAT sa nagkalainlaing mga produkto ug serbisyo sayon na lang kaayong kolektahon ug busa ang mga kolektor sa buhis di na maglisod sa pagpadako sa ilang koleksiyon; ug

• Ikatulo, nga ang mas taas nga koleksiyon sa VAT makahatag na sa politikanhong liderato og dakong gahom sa pagpatuman sa mga programa ug mga proyekto nga makatagbaw sa mga panginahanglan sa katawhan ug makapalambo sa nasud.

-o0o-

Pero ang propaganda sa administrasyon layo ra kaayo sa tinuorayng mga panghitabo sa nasud karon:

• Una, ang pait nga kamatuoran sa atong kasaysayan mao nga ang dagkong uminto sa buhis motanyag og mas dakong tentasyon di lang sa mga negosyante paglikay pagbayad sa buhis kon dili hasta sa mga kolektor sa buhis sa pagpangurakot;

• Ikaduha, ang mas taas nga buhis di kanunayng moresulta sa mas dakong koleksiyon (inay mosaka, nitidlom pag-ayo ang koleksiyon human sa pag-uminto sa "sin taxes" sa mga produkto sa bino ug sigarilyo; ug

• Ikatulo, ang kakuwang sa politikanhong reporma ug ang pagdominar sa tradisyonal nga mga politiko sa labing tag-as nga puwesto sa gobyerno di garantiya nga ang makolektang buhis mahibalik ngadto sa katawhan pinaagi sa mga proyekto ug mga programa para sa kinabag-an.

-o0o-

Ang pagpatuman sa labing uwahing pagpalapad sa VAT sugod unya sa Nobyembre 1 mopatumaw sa lisod hilabwan nga pinasahay sa mga negosyante sa tanang ang-ang sa produksiyon. Gawas nga igo lang mopasa sa bisan unsang dugang buhis nga ipahamtang nila, wa say makapugong sa mapahimuslanong mga negosyante pagpaburot pa sa ilang ginansiya sa kada ang-ang sa produksiyon.

Ang mga konsumidor nga maoy nahimutang sa kinatumyan sa linya sa way kinutobang pasahay maoy makaluluoy. Wa silay laing kapahimungtan gawas sa namiyahok na nilang mga pitaka. Pero unsaon man intawon pag-inat sa katawhan ang nihiyos na pag-ayo nilang panudlanan aron pagbayad sa labing dakong bahin sa P130 bilyones nga gustong kolektahon sa gobyerno?

-o0o-

Tungod sa kataas sa presyo ug kaubos sa suweldo, segurong motidlom ang konsumo. Nga mopatidlom sa halin. Nga mopatidlom sa koleksiyon sa buhis.

Nga mopatibugsok sa ekonomiya. Nga mopasamot sa katimawa. Nga mas mopalapad pa sa kagutom. Nga segurong modangilag sa kaguliyang.

Salamat sa VAT: Ang reseta di sa paglambo kon dili sa mas grabeng kayamukat. [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for October 24, 2005

      ANG PARI

Dihang gipasidan-an mi sa pari nga kinahanglang dawaton namo ang ostiyas sa among dila inay sa among kamot, nagtoo ko nga igo lang niyang gipatigbabaw ang pagtoo sa pipila ka kaparian nga ang kamot sa mga layko di takos nga modawat sa balaanong lawas ni Kristo. Pero nakugang ko sa mga hinungdan nga iyang gihatag dayong tapos sa misa:

• Usa sa mga nisimba sa iyang misa sa Ayala wa motarung og hungit sa ostiyas ug namapha pa sa mga tipaka;

• Kasagaran sa mga tinun-an nga nangalawat hugaw og mga kamot; ug

• Ang ubang nangalawat bisag unsa lay gikuptan sa wa pa motambong sa misa.

Makahimo na ba diayng mga pari paghimo sa ilang kaugalingong mga lagda sa ilang misa? Mahimo na ba diay siyang mopahamtang unsaon pagdawat ang ostiyas, di tungod sa iyang pagsabot sa tukmang paagi pagdawat ini kon di tungod ra sa pagduda nga danghag ug hugaw og kamot ang pipila ka manimbahay?

-o0o-

Samang pari nanuyo sa mga nanimba nga hinayng nitubag og "Amen" sa tukmang mga bahin sa misa. Iyang gibalikbalik ang maong mga bahin hangtod nga matagbaw siya sa gikusgon sa tubag sa mga nanimbahay. Batan-on pang pari pero nahadlok kong bungulbungol na kay matagbaw ra man siya kon mosiyagit nang mga sakop sa iyang choir—nga sama niya nag-um-om og mikropono.

Gipasabot sab sa pari dayong tapos sa misa nga gusto niyang mangapil gyong tanan sa misa. Ang hinayng tubag sa mga tawo iyang giisip nga pruyba nga di kinasingkasing ang ilang pagsimba. Diin mang seminaryoha siya gitudloan nga dunggon lang sa langit ang pag-ampo kon isiyagit?

Kon saktong pari, mangahas ko pagsugyot nga inay ipanindot sa kumbento ug ipamalit sa mga panginahanglan sa kaparian ang amot sa katawhan ipamalit og daghang mikropono aron maapod ang tanang manimbahay ug mahimong mas epektibo ang ilang pag-ampo sa misa.

-o0o-

Kon matinud-anon ang kadagkoan sa Simbahang Katoliko nga motuon sa mga hinungdan sa padayong pagtidlom di lang sa gidaghanon kon dili, ug labi na, sa kalidad sa mga manimbahay, akong itanyag nga usa sa mga ebidensiya ang salida sa nahisgutang pari. Samtang nagduda ko nga ang tinuod nga hinungdan sa iyang panuyo mao ang among kapakyas pagkatawa sa taphaw niyang mga pasiaw, angay siyang pahinumdoman nga ang pagdemanda pinaagi sa pag-insistir nga siyay labing nahibawo sa ruta paingon sa langit, inay pagdaog sa atensiyon sa katawhan, maoy garantiya nga:

• Momenos ang manimbahay;

• Mosamot paghinay ang motubag og "Amen;"

• Mosamot kahilom ang reaksiyon sa iyang mga pasiaw;

• Motidlom ang amot;

• Mogamay ang iyang bahin; ug (kon simbako sakto siya)

• Modaghang ma-impiyerno (apil na ko). [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for October 23, 2005

 

       SUGA SA SCR

 

       Mga suyak nga hinimo gikan sa dagkong lansang nakapahiyos sa ligid sa labing menos napu ka mga sakyanan nga niagi sa South Coastal Road (SCR) dayong alas-7 sa gabii niadtong Huwebes.  Nahitabo ni tungod sa Sugbo building, ang labing unang natukod sa South Reclamation Project (SRP).  Samtang di andam ang mga motorista nga molambigit sa pagpanuyak sa pasidaan ni Cebu City Mayor Tomas Osmena nga itingob ang iyang atensiyon sa SRP inay sa pagbantay sa SCR, pero nagduda sila nga tinuyo ug dili aksidente ang pagpanuyak.

       Tungod sa nihit nga presensiya sa mga sakop sa City Traffic Operations Management (Citom) ug sa SRP police, ug sa deklarasyon sa Cebu City Hall nga di sila mag-apura pagsuga sa SCR, gihangyo namo ang Traffic Management Group (TMG) sa pagpatrolya sa kontrobersiyal nga dan aron di na masubli ang pagpanuyak ug ubang insidente sa pagkahasol sa mga motorista, sama sa pagtangtang sa "No Entry" sign sa usa ka bahin sa SCR nga gitrabaho—ang mga nabiktima kinahanglang moatras og labing menos usa ka kilometro aron paglahos sa ilang destinasyon.

-o0o-

       Giklaro ni Cebu City Vice Mayor Michael Rama nga wa sila mangiyugpos ug magpakahilom sa pagpasera ni Mayor Osmena sa SCR.   Pero bisan sa sukwahi nga baruganan sa pipila ka sakop sa City Council, ilang giila ang gahom ug mga sukaranan sa mayor pagpasera sa dan.  Karong gipaablihan na sa korte ang SCR sa trapiko, ug bisan sa pangluod ug panghudlat ni Mayor Osmena, nisaad si Rama pag-awhag sa Citom ug sa kapolisan pagseguro nga luwas ang mga motorista.

       Niangkon sab si Rama nga mapugos ang City Hall pagtaod og mga suga ug ubang kahimanan sa SCR kon seryuso sila sa padayong kampanya pagkumbinser sa mga negosyante pagbubo og puhonan pagtabang pagpalambo sa SRP, nga kinahanglang mahitabo sa labing daling panahon aron di mosamot pagsangkiig ang syudad pagbayad sa higanteng utang sa proyekto.

-o0o-

       Si Chairman Jonathan Guardo sa Cebu City Sports Commission kuwang na lag dyutay nga moluhod atubangan sa lokal nga mga opisyal ug mga negosyante pagpangayo sa ilang amot sa dakong gasto sa pag-host sa Sugbo sa unom ka events sa Southeast Asian Games nga magsugod sunod buwan.   Mao nay talan-awon pila ka buwang nilabay.  Karon ang pangandam sa grupo ni Guardo maoy labing dasig ug labing bantang sa publiko.

       Kini bisan kon ang labing nindot nga events gilamoy sa Manila.  Maayo pa ganing Bacolod nga may P50 milyones para sa upat ka events (P10 milyones ray gipisik sa Sugbo).  Maayo ba lang si Guardo mosalida sa media?  O nilampos siya pagkumbinser sa mga Sugbuanon sa kadako ug kamakasaysayanon sa higanteng kalihokan sa Sugbo sugod sa Nobyembre 25?   [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for October 22, 2005

 

     PUTI UG ITOM

Ang panagbangga nilang Pres. Arroyo ug sa iyang mga kaatbang maoy away sa mga puwersa sa puti ug itom—di mahitabong magkaabot, labaw nang di magkasabot. Si Arroyo niinsistir nga siyay nakadaog sa eleksiyon ug busa angayng magpabilin sa puwesto hangtod sa 2010. Ang iyang mga kaatbang niingon nga kinawat ang iyang mandato maong angay siyang palagputon sa Malakanyang sa labing daling panahon.

Ang mga pagsuway paghilot sa higanteng kang-a sa ilang mga baruganan niresulta sa salikwaot nga mga sitwasyon:

• Ang gisugyot nilang kanhi pres. Fidel Ramos ug House Speaker Jose de Venecia nga pagputol sa termino ni Arroyo aron paghatag og agianan sa pag-usab sa sistema sa gobyerno sa 2006 nahiagom sa nukus-nukos sa Malakanyang—sa sinugdanan, gisuportahan ni Arroyo, labi na niadtong hapit mapukan ang iyang administrasyon, pero sa kapulihay gisalikway na pinaagi sa pag-insistir nga tiwason gyong iyang termino; ug

• Ang gisugyot ni Bro. Mike Velarde sa El Shaddai nga pagbahin sa gahom pinaagi sa paghatag sa 60% sa mga lingkoranan sa gabinete ngadto sa oposisyon gisalikway sa Malakanyang pinaagi sa pagpahinumdom ni Velarde nga ang mayoriya sa gabinete makahimo sa wa mahimo sa oposisyon—ang pagpalagpot ni Arroyo sa puwesto.

-o0o-

Ang kapakyas sa oposisyon pagtapok og igong puwersa nga makapugos ni Pres. Arroyo pagkanaog sa palasyo nakaaghat sa mga torotot sa administrasyon pagduso sa mas binuang nga awhag: Hingpit na lang nga paluyohan si Arroyo aron makapatuman sa iyang mga programa pagpalambo sa nasud. Samang linya ang ilang gihabol sa di makiangayong pagamit og puwersa pagbungkag sa mga demonstrador nga malinawong nipahimus sa ilang katungod pagtapok ug pagpadayag sa ilang mga reklamo batok sa gobyerno.

Pero angay silang pahinumdoman nga di ang mga protesta sa kadalanan ang hinungdan sa krisis karon sa nasud. Hagbay ra untang nipadaplin ang mga demonstrador kon wa pay nitumaw nga lig-ong mga ebidensiya sa pagpanikas sa eleksiyon ug pagpangawat sa katigayonan sa katawhan ug kon wa pa luoka sa mga alyado ni Arroyo ang proseso sa pagsusi sa mga pasangil pinaagi sa pagpaminaw sa mga testigo ug pagsubli sa ilang mga ebidensiya.

-o0o-

Bisan pag magpuyo sa ilang bay ug motak-om ang mga demonstrador ugma dayon, di mobaha ang puhonan sa mga negosyante ni mapapas ang katimawa kon magpadayon ang pagpangawat sa mga opisyal sa gobyerno—nga mas gahi nang badlungon human nakautang og kaliboan ug usa ka kabubut-on si Arroyo sa iyang pagpaugat pagpabilin sa Malakanyang.

Sa bahin sa oposisyon, di sila angayng motan-aw sa layo pagpangitag katin-awan nganong hangtod karon wa mouban nila ang kinabag-an sa katawhan. Ang bugtong himoon mao ang pagpanamin aron mahibaw-an nga sama ra silag bayhon sa tikasan ug kawatan nga gusto nilang palayason. [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Lanao Polls

Posted by Alecks Pabico 
PCIJ

The PCIJ is releasing for publication tomorrow a report on the cheating in Lanao del Sur in 2004. The report, done jointly with the TV program, " Probe," was based on the testimonies of two political operators who said they were funded by First Gentleman Jose Miguel 'Mike' Arroyo to rig the count in Lanao and other ARMM provinces.

The two operators, Lomala Macadaub and Abdul Wahab Batugan of the Lanao del Sur Unity Movement for President Gloria Macapagal-Arroyo, said that their group was behind alleged dagdag-bawas (vote-padding and –shaving) operations in the province, as well as in Sultan Kudarat, Sulu and Tawi Tawi.

These operators say that their tasks included talking to, and paying off, elections officers to reverse the ratio of the votes in the president's favor. Sometimes, they admitted, they altered the certificates of canvass (COCs) themselves, thus explaining the disparity in the results in the election returns and the COCs.

The results of the Lanao count in 2004 are considered one of the most controversial in an election that has been marred by allegations of fraud. These allegations surfaced again recently, with the Senate testimony of Brig. Gen. Francisco Gudani, the Marine general who was relieved of his position as head of Task Force Ranao two days after the election last year.

This article provides new information on what took place in Lanao in May 2004 and sheds new light on the extent of the fraud there.

Read on at pcij.org. 

Arangkada for October 21, 2005

 

     DIPLOMA SALE?

 

Nisamot kalawom ang kontrobersiya sa pagpatuyang sa kadagkoan sa Cebu State College of Science and Technology (CSCST) pagpanguha og bisan unsa na lang kurso sa hilit nilang satellite schools ug way tihik-tihik nga pag-apud-apod—mora silang nagsabod og lawog sa ilang nataran—sa ilang mga diploma ngadto sa ilang alyadong mga politiko ug mga negosyante. Kini human niangkon si Barangay Kapitan Michael Ralota sa T. Padilla, Cebu City nga nigradwar siya og duha ka kurso nga wa siya magpalista ug wa niya eskuylahi.

Si Ralota gradwado sa Associate in Industrial Engineering sa Carmen campus ug sa Certificate of Science Teaching sa Camotes campus. Niangkon si Ralota nga giawhag siya sa kadagkoan sa CSCST pagpakita sa iyang transcript of records ug base sa subjects nga iyang nakuha sa iyang pagka arkitekto gihatagan siya sa duha ka academic degrees. Matod ni Ralota igo lang siyang gipabayad og kapin sa P1,000 sa kada kurso pero wa siya patambonga og bisan usa ka klase ni pakuhaa og bisan usa ka pasulit.

Kon di galingan sa diploma ang CSCST, unsa may itawag sa ilang pagbaligya sa ilang mga kurso nga mora silang nag-baratilyo sa Carbon?

-o0o-

Wa mag-inusara si Ralota ning raketa. Ang station manager sa Radyo ng Bayan, si Rene Alquizola, nga samang Ralota gilista sab nga gradwado sa Certificate of Science Teaching sa Camotes campus, nitug-an sa DYAB Radyo Patrol nga wa siyang kapalista sa kurso, wa siyang kataak sa Camotes, wa siyay nabayran bisan usa ka dako, wa siyay nakuha nga bisan unsang pasulit ug, labaw sa tanan, wa siyang kahibawo nga gradwado diay siya.

Kuwestiyonableng nang daan ang kang Ralota nga pagradwar base lang sa iyang karaang transcript of records, mas kahibulongan ang paghatag og diploma ni Alquizola nga wa gani mahibawo nga tinun-an ug gradwado diay siya sa eskuylahan nga wa niya mataaki sukad masukad!

Gawas ni Ralota, pila pa ka gradwado sa CSCST nga igo lang gipabayad? Ug gawas ni Alquizola, pila pa ka gradwado sa CSCST nga igo lang gilista pero wa mahibawo nga tinun-an diay sila?

-o0o-

Bisan sa kadagko sa mga anomaliyang gipasangil batok ni Dr, Jose Sal Tan ug ubang tagduma sa CSCST, mas bugnaw pa sa simod sa itoy ang reaksiyon ni Kongresista Simeon Kintanar, kansang atensiyon akong gitawag kay siyay nangamahan sa balaodnon paghimo sa CSCST nga unibersidad. Nganong di man siya interesado nga makaila sa tinuod nga bayhon sa eskuylahan nga gusto niyang hatagan og dugang gahom ug kuwarta?

Gipaburot ba pag-ayong gidaghanon sa mga kurso ug mga tinun-an sa CSCST aron pagpalig-on sa ilang aplikasyon pagka unibersidad? Nasud ba lang sa ilang bolsa si Kintanar o kabahin gyod sa higanteng maniobra sa kadagkoan sa eskuylahan? [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Bitter Christmas Gift

Pres. Arroyo has ordered the immediate implementation of the EVAT Law after the lifting of the restraining order by the Supreme Court. But can she survive its consequences? Or will she sabotage it by mobilizing her allies in Congress to defer or dilute its implementation? PDI has more...

Arangkada for October 19, 2005

 

     PASO SA CAMOTES

 

Kon wa pa mo malipong sa kadaghan sa mga kurso nga nakuha sa kadagkoan sa Cebu State College of Science and Technology (CSCST), nia pay lain nga akong nakuykoyan. Nagpakabanang kawani sa CSCST nipada nako og kopya sa programa sa 38 ^th Commencement Exercises sa CSCST Fishery and Industrial College sa San Francisco, Camotes niadtong Marso 21, 2003. Niadtong adlawa, ang mga tagduma sa CSCST nakahimo na sab og kasaysayan: Nagdungan na sab sila og paso para sa gradwasyon sa kurso nga gidudahan na karon tinuod ba gyod nilang na-eskuylahan.

Ang labing talagsaong kasaysayan nahimo ni Dr. Jose Sal Tan, presidente sa CSCST. Kay gawas nga siyay nangu sa mga opisyal nga nipadangat og mga mensahe pagpahalipay sa mga gradwado isip presidente sa CSCST ug vice chairman sa Board of Trustees (BOT) sa eskuylahan, ug gawas nga siyay nanghatag sa mga diploma ug certificates, siya pa gyod ang, nakatag-an mo, numero uno nga gradwado sa kurso nga, panggunit mo sa inyong mga lingkoranan, Certificate of Science Teaching.

-o0o-

Gawas ni Tan, nipaso sab pagkuha sa ilang diploma sa samang kurso silang Dr. Victor Villaganas, bise presidente sa CSCST, ug mga superintendente nga silang Dr. Venerando Cunado sa Carmen campus, Dr. Florencio Ramos sa Danao campus, Dr. Pedrito Pontillas sa Argao campus, Dr. Reynaldo Gaballes sa Moalboal campus, Dr. Severino Romano sa Daanbantayan campus, Dr. Ponciano Bontia nga niadtong higayona didto pa sa Camotes campus, Dr. Wilma Reyes sa Tuburan campus, Dr. Hospicio Saniel sa Barili campus, Rodolfo Burgos sa main campus ug Edgar Emphasis sa Mandaue campus.

Nipaso sab ang paboritong mga higala sa CSCST: Engr. Samuel Dy, sakop sa BOT sa CSCST; Willie Mulla, kontrobersiyal nga opisyal sa Kapitolyo; Rene Alquizola, karon maoy station manager sa Radyo ng Bayan nga naa magsibya sa CSCST main campus; Arch. Michael Ralota, samag ngan sa barangay kapitan sa T. Padilla, Cebu City; ug Alvin Cimafranca, ISO auditor.

Maayo tingaling mohatag og matinud-anong katin-awan ang tanang nanganlan sa ibabaw unsay ilang nakat-onan sa kursong "Certificate of Science Teaching." Kay kasaligan nakong tinubdan nipasangil nga wa sukad masukad nitanyag ang Camotes campus ning maong kurso.

-o0o-

Sa makausa pa, nangutana ang nagpakabanang mga tinun-an, kawani ug magtutudlo sa CSCST: Giunsa man nilang Tan ug kaubanan pagpangitag panahon pagkat-on sa kurso? Sa kadaghan sa nagpatungpatong nilang gimbuhaton, giunsa man nila pagkahigayon pagdungan og lawig sa balurong kadagatan paingon sa layong isla sa Camotes?

Nahadlok kong igo lang silang nagpahimus sa sistema sa long distance learning sa CSCST, nga gihulagway nga mahimo rang di magkita ang magtutudlo ug mga tinun-an. Hinaot nga di tinuod ang pagduda nga ning kursoha, sama sa naandan, nagdungan ra sab og gradwar ang magtutudlo ug mga tinun-an. [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for October 18, 2005

 

     GRABENG TELEBABAD

 

Daling gisagop sa Malakanyang ang sugyot sa usa ka kongresista sa oposisyon nga inay usikan ang daginutong kuwarta sa gobyerno para sa gastusong tradisyonal nga mga linya sa telepono angayng gamiton na sa nagkalainlaing ahensiya sa gobyerno ang moderno ug baratong teknolohiya sa komunikasyon, ang Voice Over Internet Protocol (VOIP).

Ambot aron ba pagpahiyos sa laing eskandalo—nga niabot og P3.7 bilyones ang gasto sa gobyerno sa telepono sa niaging tuig gikan sa P3.2 bilyones sa 2003—o pagdasig sa pagtuki sa mga isyu nga wa masentro sa pasangil sa pagpanikas, pagpangawat ug pagpamakak ni Pres. Arroyo, ang pagtuon sa pagamit na sa gobyerno sa VOIP usa ka ideya kansang panahon niabot na.

Nga segurong makapahuramentado sa labing dagkong mga tigsuporta sa presidente—ang higanteng mga kompaniya sa telepono.

-o0o-

Ang kadako sa ginansiya sa mga konsumidor sa VOIP—nga ang mga tawag magsubay na sa Internet inay sa mga alambre ug mga poste sa telepono—karibalan lang sa kadako sa maiban sa naghitinghiting nga ginansiya sa mga kompaniya sa telepono. Basaha ug hilaki ning kuwentada:

• Kon motawag ka sa imong kapamilya sa US ginamit ang karaang telepono, pabayron kag P27 kada minuto; pero
• Kon motawag ka sa US pinaagi sa VOIP, mogasto ka lag P1.40 kada minuto, o 5% ra sa gikolekta sa mga kompaniya sa telepono, malibre pa gani kon pulos mo nagamit og computer.

Sa ato pa, kon nag-VOIP pang gobyerno sa niaging

tuig, ug bisan sa pag-usik-usik para sa personal nga mga tawag sa mga opisyal ug mga kawani sa nagkalainlaing ahensiya, P185 milyones ra unta ug di P3.7 bilyones ang napilde sa nasudnong panudlanan.

Kon mahibawong kinabag-an sa publiko ning makauuwaw nga anomaliya, kinsa pa may buang nga magpatulis sa higanteng mga kompaniya sa telepono?

-o0o-

Pagtumaw sa VOIP sa US, gipabahaan sa higanteng mga kompaniya sa telepono og kuwarta ang mga bay balaoranan sa mga estado aron pagpabilin sa makabungog nilang ginansiya. Pero wa nila kapugngi ang teknolohiya kansang panahon niabot na. Maong nihagsa ang bayranan sa telepono sa US ug napugos ang mga kompaniya pagtanyag og dugang serbisyo ug kasayon aron di hingpit nga biyaan sa ilang mga kustomer.

Ang National Telecommunications Commission (NTC) nideklarar na sa VOIP nga value-added service. Sa ato pa, wa na kinahanglang prangkisa gikan sa Kongreso. Samtang gisupak sa mga kompaniya sa telepono ang hukom sa NTC, nisurender nang daan pinaagi sa pag-apil sa VOIP. Maong bisag uwahi na segurong mohagsa sang bayranan sa telepono sa Pilipinas.

Sa pikas bahin, di hingpit kapasalipod si Pres. Arroyo sa eskandalo sa telepono. Kay di unta moburot pag-ayong bayranan sa gobyerno kon wa pa sila magsigeg tinawganay ni kanhi Comelec commissionar Virgilio Garcillano. [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Extraordinary presidential powers

Pres. Arroyo's tendencies to use martial law tactics to silence groups who are questioning the legitimacy of her rule.

Arangkada for October 17, 2005

 

      BUGKOS SA KAPINTAS

Usa sa mga hinungdan nganong napakyas ang oposisyon sa pagpalihok sa kinabag-an sa katawhan batok sa gikuwestiyon nga liderato ni Pres. Arroyo mao ang pagkabuakbuak sa nagkalainlaing grupo nga nakigbatok sa administrasyon ug ang lapad nga pagduda sa katawhan sa motibo sa mga lider sa oposisyon, nga nalabwan lang sa ilang pagduda sa kalehitimo sa pagdaog ni Pres. Arroyo sa niaging eleksiyon.

Nilampos si Pres. Arroyo pagbaraw sa kampanya pagpalagpot niya sa Malakanyang pinaagi sa padayong pagbuakbuak sa mga lider sa oposisyon—gihaylo ang mga nibungat sa ilang presyo ug gihudlat ang hugot nga nibarug sa ilang mga prinsipyo. Napamatud-an ni sa pagbasura sa impeachment complaint sa Kongreso—salamat sa mga alyado nilang kanhi pres. Joseph Estrada ug anhing diktador Ferdinand Marcos nga klarong didto pusta sa Palasyo.

-o0o-

Pero wa matagbaw si Pres. Arroyo nga nagtan-aw sa nagkatibuwaag nga oposisyon. Ambot nahadlok ba kahang magkahiusa ang iyang mga kaatbang human niya lubaa ang impeachment, o tinuod bang pagduda nga nahubog siya sa talagsaong kadaogan pagpugong sa pagsumiter sa articles of impeachment ngadto sa Senado, naghimo og mga lakang ang presidente nga naghatag og way laing kapilian sa mga grupong nakumbinser nga nanikas, nangawat ug namakak siya—apil nang mga nangiyugpos nga andam na lang untang magpaabot kinsay mag-una sa charter change o sa sunod eleksiyon sa 2010—gawas sa paghiusa ug paghingusog sa kampanya pagtapos na sa iyang ilegal nga pamunoan.

Ang kabangis nga gigamit sa presidente pagbungkag sa labing malinawong mga protesta batok niya di makapahadlok—hinunoa makapaisog ug makalig-on sa kinabag-an pagbarug batok sa bag-ong simbolo sa pagpanlugpit, panaugdaog ug wa pupanagang papaugat sa administrasyon nga—human nasakping nanikas, nangawat ug namakak—nahadlok na sa iyang kaugalingong anino.

-o0o-

Si kanhi bise pres. Teofisto Guingona Jr. tiguwang, masakiton ug laos na. Ang mga obispo nga nangu sa prosesyon mahimong isalikway nga magda sa tingog sa liderato sa gamhanang Simbahang Katoliko. Ang party list representatives sayon rang isnabon isip mga walhon. Bisan si Sen. Jamby Madrigal humok kapasanginlan nga oportunista. Ang nagkalainlaing mga grupo nga ninunot nila dali rang mahulagway nga way mga lingaw.

Pero dihang gibombahan silag tubig samtang malinawong naglakaw paingon sa Mendiola, silang Guingona, mga obispo, party list representatives ug ubang politiko nahimong higanteng mga simbolo sa bag-ong nigimok nga di na kapugngang pakigbisog para sa kausaban. Sama sa pagdakop sa pipila ka hamtong nga mga militante nga igo lang nitabok sa pedestrian lane paingon sa Mendiola, ang pag-aliwaros sa administrasyong Arroyo niabot na sa iyang kinapungkayan.

Sa usa ka pamilok, gipapas ni Arroyo ang bisan unsang nahibiling pagduda, panagana ug kahadlok sa kinabag-an sa katawhan sa dinaliang panginahanglan pagpalayas niya gikan sa Malakanyang. [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com