Arangkada for November 13, 2005

 

 

     HASI SA MEDIA

Ang pagpamakak, pagpanikas ug pagpangawat seryuso nga mga krimen. Labi na kon himoon sa usa ka lider ngadto sa katawhan nga iya untang gialagaran. Mao ni hinungdan nga dako kaayo ang atensiyon nga gihatag sa media ngadto sa mga pasangil nga namakak, nanikas ug nangawat si Pres. Arroyo.

Inay kalawaton sa presidente nga lehitimo ang pagsunod sa media sa mga pasangil batok niya, lain ang iyang sabaw. Human gisuwayan pagpalit ug paghaylo ang mga sakop sa media—nga ang pipila nahalin gyod—nidangop siya sa paghudlat nila. Ug kay wa man sab magsilbi, nisuway na lang siya pagtudlo sa media kinsay pakighinabian ug unsay balita nga suwaton.

-o0o-

Ang mga pasangil sa pagpamakak, pagpanikas ug pagpangawat di matubag pinaagi sa paglikoy sa istorya ug pagsumbalik paglabay og lapok. Segurong magpabiling buhi ang mga pagduda, dili tungod sa kamahigugmaon sa media sa mga eskandalo ug daotang mga balita, kon dili tungod sa pagpaugat sa presidente paghatag og makatagbaw nga katin-awan pagpanalipod sa iyang kaugalingon.

Di mapugos sa presidente ang media pagsige og aleluya nga naabsuwelto na siya human gibasura ang impeachment complaint batok niya. Kay di man sila mahimong molingiw sa laing makauuwaw nga kamatuoran sa iyang pagsuburno sa mga kongresista ug pagsabotahe sa institusyon nga mao untay gitugyanan pagsusi sa mga pasangil batok sa di-makiha-sa-korte nga mga opisyal sa gobyerno.

-o0o-

Sa di pa manudlo ang presidente unsay responsible journalism, angay una siyang makat-on sa duha ka labing dagkong krimen sa media:

• Una, ang pagsabwag og sensitibong mga kasayuran bisan way gihimong pakisusi. Ang pagtukob dayon sa presidente sa kasayuran nga gilawog ni PNP Chief Arturo Lomibao nga nadakpan nang lider sa mga bandidong Abu Sayyaf maoy labing bag-ong pananglitan ini; ug

• Ikaduha, ang paghimog seryusong pasangil bisan way klarong ebidensiya. Ang labing bag-ong kalapasan sa lagda mao ang pagtulisok sa presidente ni Julius Babao sa ABS-CBN bisan taphaw kaayong kasayuran nga iyang nadawat gikan sa ISAFP.

Ang kalainan sa pasangil sa presidente batok ni Babao ug sa mga pasangil sa oposisyon batok niya mao ang gibag-on sa mga dokumento ug gidaghanon sa mga saksi nga andam momatuod sa pamakak, panikas ug pangawat sa presidente ug sa iyang pamilya, nga iyang malampusong nalugpitan pinaagi sa kaliboan ug usa ka maniobra.

-o0o-

Ang binayran ug iresponsable rang mga sakop sa media ang molingiw sa mga pasangil sa pagpamakak, pagpanikas ug pagpangawat sa presidente. Ang responsableng media padayong motuki sa kontrobersiya hangtod nga kahatagan og makatagbaw nga kinutoban.

Nga di mahitabo kon ang pagpamakak, pagpanikas ug pagpangawat dugangan sa mas bangis nga mga krimen sa pagpanlugpit sa katungod sa katawhan sa pagpakisayod ug sa pagpanghasi sa mga mensahero. [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Code of Ethics

Journalist's Code of Ethics adopted by the National Union of Journalists of the Philippines. A copy can be found on the website of the NUJP.

I. I shall scrupulously report and interpret the news, taking care not to suppress essential facts nor to distort the truth by omission or improper emphasis. I recognize the duty to air the other side and the duty to correct substantive errors promptly.

II. I shall not violate confidential information on material given me in the exercise of my calling.

III. I shall resort only to fair and honest methods in my effort to obtain news, photographs and/or documents, and shall properly identify myself as a representative of the press when obtaining any personal interview intended for publication.

IV. I shall refrain from writing reports that will adversely affect a private reputation unless the public interest justifies it. At the same time, I shall fight vigorously for public access to information.

V. I shall not let personal motives or interests influence me in the performance of my duties, nor shall I accept or offer any present, gift or other consideration of a nature that may cast doubt on my professional integrity.

VI. I shall not commit any act of plagiarism.

VII. I shall not, in any manner, ridicule, cast aspersions on, or degrade any person by reason of sex, creed, religious belief, political conviction, cultural and ethnic origin.

VIII. I shall presume persons accused of crime of being innocent until proven otherwise. I shall exercise caution in publishing names of minors and women involved in criminal cases so that they may not unjustly lose their standing in society.

IX. I shall not take unfair advantage of a fellow journalist.

X. I shall accept only such tasks as are compatible with the integrity and dignity of my profession, invoking the "conscience clause" when duties imposed on me conflict with the voice of my conscience.

XI. I shall conduct myself in public or while performing my duties as journalist in such manner as to maintain the dignity of my profession. When in doubt, decency should be my watchword.

Arangkada for November 12, 2005

 

 

     ALAS NI GLO

 

Para ni Ricardo Saludo, ang secretary to the cabinet ni Pres. Arroyo, ang labing dakong alas nganong nagpabilin pa sila sa gahom bisan sa lapad nga protesta batok sa gikuwestiyon niyang kadaogan sa niaging eleksiyon, mao ang maayong kahimtang sa ekonomiya. Atol sa iyang pagduaw sa "Arangkada" sa DyAB Abante Bisaya, si Saludo niingon nga ang labing talagsaong nahimo ni Pres. Arroyo atubangan sa sibaw nga kampanya pagpalagpot niya sa Malakanyang mao ang pagpadayon niya pagpanimon ug pagpatuman sa tukmang mga programa pagsustinir sa nasudnong ekonomiya.

Matod ni Saludo ang ekonomiya gyod untay unang motakilid tungod sa mga protesta. Ug kon motakilid ang ekonomiya, magkadaghan ang katawhan nga madiskontento ug madugangan ang mga mobatok sa gobyerno. Pero tungod sa pagsalir sa mga kausaban nga gipasiugdahan sa presidente, padayong nitubo ang ekonomiya, maong wa makabuylo ang mga protesta sa kadalanan.

-o0o-

Lahi ang bersiyon sa oposisyon. Nilambo ang nasudnong ekonomiya bisan, dili tungod, ni Pres. Arroyo. Sukwahi sa gipatoo nilang Saludo ug ubang torotot sa Malakanyang, nagduda na sang lokal ug langyawng mga negosyante sa katakos sa presidente pagduma sa nasud tungod sa seryusong pagduda sa kalehitimo sa iyang mandato. Pero bisan pa sa panagana sa mga negosyante, nitubo gihapong ekonomiya.

Segun sa mga eksperto di ni tungod sa kamaayong ekonomista ni Pres. Arroyo, kinsa ilang gihulagway nga wa pay ikapakitang ebidensiya nga kamao siyang mopalambo sa ekonomiya. Para nila ang tinuod nga hinungdan nganong nagtungkawo pa ang presidente sa Palasyo hangtod karon mao ang malampuson niyang paglikuylikoy sa tanang pasangil batok niya hangtod nga naabtan siya sa labing kinaham nga bahin sa tuig para sa naapiking mga politiko—ang pagbaha sa dolyares gikan sa overseas Filipino workers (gibanabanang moabot og $10 bilyones karong tuiga) ug pagkasentro na sa atensiyon sa publiko, human sa tibuok tuig nga krisis ug katimawa, ngadto sa pagpanghinaot nga mapiskan gihapon og grasya atol sa pagsugat sa pasko ug bag-ong tuig.

-o0o-

Ang wa isulti ni Saludo mao nga ang abundang pamakak ug pangilad, nga naribalan lang sa gamhanang makinarya sa politika, nilampos paglibog sa katawhan ug pagsabotahe sa mga institusyon. Maong lima ka buwan na human sa pagtumaw sa Garci tapes, wa pay napresentar nga pormal nga mga saksi ug mga ebidensiya sa mga pasangil batok sa presidente. Labaw nang wa niya hisguti nga nikagar ang mga protesta tungod sa ilang panghudlat pinaagi sa pagamit og sobrang puwersang batok sa mga demonstrador.

Sa pikas bahin, ang wa isulti sa oposisyon mao nga bisan sa kalig-on sa ilang kaso sa presidente, wa silang kapakita og tarung nga alternatibo. Wa pa gyod gani magkahiusa tungod sa managlahi-ug-kasagaran-di-para-sa-nasud nilang mga interes.

Maong sakto si Saludo: Samtang napamatud-ang "immovable object" si Pres. Arroyo, wa pa mahimong "irresistible force" ang oposisyon. [30]   leo_lastimosa@abs-cbn.com

November 11, 2005

 

     DAGWAY SA INHUSTISYA

 

Dul-an sa 24 oras nga nagpila sa Ayala Center ang gibanabanang kapin sa 30,000 ka mga molupyo sa Sugbo ug kasilingananang mga probinsiya nga namasin nga makaapil sa Wowowee, ang popular nga game show sa ABS-CBN, nga sa labing unang higayon ipahigayon sa Sugbo karong Sabado. Miyerkules pa sa hapon nga nagsugod og tapok ang mga tawo. Nagpunsisok na pag-ayo pagka Huwebes sa kadlawon. Hingpit na gyong naghuot pagka buntag hangtod na sa hapon, kanus-a gibola ang tanang mga ngan ug maoy gipilian sa palarang 50 nga makaangkon og kahigayonan pagdaog sa minilyon ka pesos nga balor sa mga premyo.

Silay dagway sa pamasin. Sila say simbolo sa kapait, kalisod ug katimawa sa kinabag-an. Sa sunod higayon nga gustong magpa-pogi ang administrasyon pinaagi sa pagpa kyut-kyut sa gubat batok sa kakabos, hinaot nga hamukon ang ilang mga tanlag sa makaluluoy nilang mga bayhon.

-o0o-

Usa sa labing unang nipila sa Ayala maong taga Masbate nga nangandoy nga mapaayo ang gubaon niyang bay kon siyay makadaog sa "Pera o Bayong" sa Wowowee. Tapad niya ang Bol-anon nga nangindahay sang mapatambalan ang grabeng sakit sa iyang kapikas. Sa tumoy sa pila ang taga Samar nga naglaom nga mahaw-as ang iyang pamilya sa dako nilang utang. Pila lang sila sa kaliboan nga di taga Sugbo nga andam nga magbanig sa kasagbotan sa Ayala o moligdas sa mga aseras sa syudad sud sa tulo ka adlaw nilang pinaabot sa grupo ni Willie Revillame.

Di monopoliya sa mga dayo ang damgo sa mas hayag nga ugma. Sama sab kadeterminado ang mga Sugbuanon paglugtab sa talikala sa kauyamot nga nigapos nila. Maong wa kalikayi ang pagtudlanay, pag-ulbo sa away ug pagkatumbang nawad-an sa panimuot sa pipila tungod sa grabeng kainit ug kahuot. Maong sa sunod higayon nga gustong manghambog ang mga politiko nga nilampos sila pagbutang og pagkaon sa matag talad kan-anan, hinaot nga ang nagbaha nga singot, luha ug dugo sa mga kabos ang motuhop sa kinauyokan nga bahin sa ilang mga kasingkasing.

-o0o-

Tuguting akong sublion: Di katapolan sa katawhan ang nakapatidlom ning nasura. Nagpunsisok sila para sa batakang mga serbisyo ug panginahanglan sa Halad sa Kapamilya sa Plaza Independencia, sa rehistrasyon sa Wowowee sa Ayala ug sa rehistrasyon ug screening sa Local ug International Job Fair sa ABS-CBN Broadcast Complex di tungod sa kataspok.

Abunda ang mga ebidensiya sa ilang kakugi. Wa lang sila kahatagi og makiangayong kahigayonan sa pagpanginabuhi. Napugos sila pagpamasin kay gihinginlan gikan sa ilang mga umahan, gitaktak gikan sa ilang mga trabahoan, gipalayas gikan sa ilang mga pinuy-anan ug gihikawan bisan sa labing batakang mga katungod nga gihatag na unta sa balaod ngadto nila.

Sila ang kinabag-an. Silay dagway sa higante ug kapid-an na ka tuig nga inhustisya. [30]   leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for November 10, 2005

 

     PRUYBA NGA INUTIL

Di maayong tan-awon nga iwara-wara nilang Cebu City Mayor Tomas Osmena ug sa kadagkoan sa Cebu City Police Office (CCPO) ang propaganda nga nitidlom ang kriminalidad sa syudad human sa pagtumaw sa mga vigilantes sa Disyembre sa niaging tuig. Di lang tungod kay kadudahan ang ilang pangangkon kon dili tungod sab kay sama rang ilang gidasonan nga inutil sila sa tahas pagpanalipod sa mga sibilyan gikan sa mga kriminal.

Isip amahan sa syudad, usa sa nag-unang trabaho ni Mayor Osmena mao ang pagsegurong luwas ang kinabuhi ug kabtangan sa mga magbubuhis. Kaabag niya ini ang CCPO, kansang mga sakop bisan kabahin sa nasudnong puwersa sa kapolisan ubos pa gihapon sa iyang superbisyon.

Mao bay ipasabot nilang Osmena ug sa CCPO nga mas epektibo ang vigilantes kay nila sa kampanya batok sa krimen?

-o0o-

Kon mao, nganong wa pa man dutli sa kauwaw, mamutos ug manamilit sa katungdanan si CCPO Chief Melvin Gayotin? Nganong magpadayon pa man siya pagpabaga pagdawat sa iyang suholan nga mas mapuslanon man diay para sa mga Sugbuanon ang mga vigilantes?

Unsa may nakapugong ni Osmena pagrekomendar sa pangu sa mga vigilantes, sama sa iyang pagpamugos sa di kwalipikado niyang mga bata-bata sa sensitibong mga posisyon sa kapolisan, nga maoy itudlo sa Kampo Crame nga bag-ong hepe sa CCPO? Kon ingon niana siya kabilib sa vigilantes, nganong di na man lang niya gakson ang iyang paboritong nagmaskara nga mga mamumuno, inay magsige pa siyag paduding?

Ug kay klaro mang wa siyay bilib sa mga sakop sa Cebu City Council nga nipadayag og kaalarma sa pagpanghasi sa mga vigilantes, nganong di man niya sundon ang mga hari sa kakaraanan nga nilaktaw sa mga bay balaoranan ug hingpit nga nisalig sa iyang gingharian ngadto sa orihinal nga mga vigilantes?

-o0o-

Nagsugod nang rehistrasyon ug screening sa Local ug International Job Fair sa Cebu City government, DYAB Abante ug ABS-CBN Cebu. Ang duha ka adlaw nga kalihokan gihimo sa ABS-CBN Broadcast Complex sa Jagobiao, Mandaue City. Gibanabanang moabot og 50 ka lokal nga kompaniya ug 20 ka overseas placement agencies ang moapil sa job fair sa Sabado, Nobyembre 12.

Ang mangapil sa pasiunang kalihokan dako nag bentaha sa ubang aplikante kay makauna na silag tulo ka lakang—rehistrasyon, shopping sa bakanteng mga posisyon ug screening sa ilang kahaom sa panginahanglan sa employers. Kay di na man sila kinahanglang mapila sa adlaw sa job fair, humot pa siya ug huping pag hinapay nga moatubang sa employers para sa kataposang lakang—ang interview.

Matod ni Fidel Magno sa Department of Manpower Development and Placement (DMDP) kaliboan ka trabaho ang maaplayan sa skilled workers, high school graduate, college level, college graduates ug professionals. [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Halad sa Kapamilya: Cebu's Biggest Ever

TV Patrol Central Visayas anchor Haide Acuna leads the Free Legal Clinic during the Halad sa Kapamilya of DYAB Abante Bisaya and ABS-CBN Cebu last Nov. 6, 2005.

Seminar/Workshops and Livelihood Skills Training sessions were also held during the Halad sa Kapamilya in Plaza Independencia, Cebu City.

Halad sa Kapamilya participants queue up for free medical services.

IBP Cebu City Pres. alex Tolentino attends to Kapamilyas' legal woes.

Arangkada for November 9, 2005

 

     MAS LUWAS BA?

Kon nagtoo mong ato nang nakit-an ang labing bangis nga pagpamatay sa mga vigilantes sa gidudahang mga kriminal sa Sugbo, masulub-on kong mopahibawo ninyo nga ang Davao, kansang mas abante ug mas daghan nang naluba nga vigilante groups klarong maoy gikopya sa Sugbuanong vigilantes ug sa ilang mga padrino, duna pay mas kahadlokang salida nga mahimong makalikoy pagsamot sa lokal nga mga tigkopya.

Si Stephen Manangan sa DxAB Davao nitaho atol sa "Arangkada" sa DyAB Abante Bisaya nga samtang nahunong nang bantang nga pagpamusil ug pagpahagba sa suspitsadong mga kriminal sa kadalanan sa Davao, nisaka sang mga kaso sa pagkawagtang sa gikaintapang mga sakop sa katilingban. Ang wa na pag-agas sa dugo sa kadalanan wa magpasabot nga gibati nag kaluoy ang vigilantes sa ilang mga target.

-o0o-

Nahasol ang mga Davaoeño sa nabisto nga bag-ong paagi sa mga vigilantes paghipos sa ilang mga biktima: Gipugos nila pagpasakay ang gidudahang mga kriminal sa mga Pajero ug ubang luhong sakyanan, gida sa hilit nga kabaybayonan ug wa na gyod igkita sa ilang kaparyentehan ug kahigalaan. Way mga patayng lawas nga gipanglubong ni mga patayng lawas nga nanglutaw sa kadagatan.

Di katoohan nga kamao nag black magic ang mga vigilantes nga makapawagtang morang aso sa suspitsadong mga kriminal nga ilang gihipos. Maong nitumaw ang mas makahahadlok nga sitwasyon: Nga ang mga vigilantes nihiwa-hiwa sa patayng sa ilang mga biktima, gilabay ngadto sa kalaworan ug gisawo sa gutom nga dagkong mga isda.

Kay wa man magtagad ang kapolisan pagsusi unsay tinuod nga nahitabo, giurom nang mabuot nga mga molupyo sa Davao sa kahigayonan nga ang vigilantes di na matagbaw sa baho sa pulbora sa ilang pagpamusil nga kinahanglan nang bas-on ang ilang mga kamot sa lab-as ug init pang dugo sa mga biktima.

-o0o-

Kon nahimo kang biktima sa krimen, o kon may kadugo o kaila kang natulisan, nailad o nakawatan, di tika mabasol kon moabiba kada hagba sa gidudahang mga kriminal. Labaw nang di kong kalalis nimo kon mopakpak sa pangangkon ni Cebu City Mayor Tomas Osmena nga nitidlom og 30% ang kriminalidad sa Syudad sa Sugbo karong tuiga (ambot giapil ba niyag ihap ang 102 ka laktod nga pagpamatay nga napatong sa naandang tulis ug kawat sa mga kriminal).

Gawas pa, ang kapolisan wa madungog sa ilang kaligdong pag-rekord og krimen. Daghan nang nasakpan nga wa mo-blotter sa mga alarma aron motidlom ang crime volume ug nagmaniobra sa mga numero aron mosakang crime solution efficiency.

Ang mas maayong sukdanan mao ang pagpangutana sa imong kaugalingon kon mas luwas na ba karon ang imong kinabuhi ug kabtangan 11 ka buwan human nagsugod pagpanghasi ang mga vigilantes? [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for November 8, 2005

content="20051107;20204100">      DAGHANG NAHIKAP

Ang taxi driver nga akong nasakyan, si Danny sa Cordova, nikuyog sa iyang asawa nga si Nonie paingon sa Halad sa Kapamilya sa DYAB Abante Bisaya ug ABS-CBN Cebu sa Plaza Independencia sa Syudad sa Sugbo niadtong Dominggo. Nakakonsulta siyang libre sa mga abogado mahitungod sa iyang wa pagbayad sa iyang kaubanang taxi drivers sa units nga iyang gidata-datahan. Nakakuha pa gyod siya og libreng eyeglasses.

Ang batan-on nga magtiayong Marlon ug Ernalyn nagplano nga manimpad sa Canada o Australia aron pagpangita og mas buhong nga panginabuhi. Pero wa silay panahon pag-adto sa Department of Foreign Affairs. Maong gipahimuslan nilang one-stop shop sa DFA ug ubang mga ahensiya sa gobyerno. Ang pagkuha og bag-ong pasaporte nga kasagaran maabtan og tulo ka adlaw nahingpit nila sud lang sa 30 minutos.

-o0o-

Pipila lang sila sa dul-an sa 10,000 ka mga molupyo sa Sugbo ug kasilinganang mga probinsiya nga nakapahimus sa tibuok adlaw nga piyesta sa mga serbisyo nga, segun pa sa senior citizens nga nakasalmot sa kalihokan, maoy labing dako sukad masukad nga ilang nasaksihan sa Sugbo. Hangtod karon maglisod pa kog too sa kalapad sa mga serbisyo nga naladlad, sa kadaghan ug kadasig sa katawhan nga naalagaran ug sa talagsaong kahapsay ug kalamposan sa kinatibuk-an sa kalihokan bisan gisungog sa kusog nga bunok sa uwan nga gisundan sa naglingiting nga kainit sa adlaw.

Ang sunod nga pangutana, duna pa bay ipahigayon nga laing "Halad sa Kapamilya?" Labing seguro duna pa. Sunod tuig. Tingali sa sud na sa shopping mall, nga bisan di na sama kadako di na sab ta kinahanglang magpakiluoy sa kinaiyahan. O mahimong sa plaza gihapon pero mas dugay ug mas lapad nang pangandam. Pagkakaron, mangonsulta mi sa tanang nakaapil ug nagsunod sa kalihokan paghatag namo sa ilang mga sugyot unsaon pagpalapad pa sa pangalagad ug pagpadaghan pa sa mga maalagaran.

-o0o-

Si Manang Selda, 65, sa labing unang higayon nakakupot og mouse sa computer. Sud lang sa 15 minutos, nakakat-on na siya sa labing batakang mga gamit sa Word ug Excel. Si Bino, tour guide, libreng nakatawag sa iyang gi-aplayan nga employer sa Saudi Arabia pinaagi sa VoIP. Si Ryan libreng nakaduwa sa iyang paboritong gubat-gubat sa Internet.

Si Sheila, 18, kamao nang manglaktod sa multiplication ug division sa mga numero. Si Larry magsugod nag luto ug negosyo og binangkal. Si Manuela, nisuroy lang sa plaza kay iyang dayoff, nakapaibot sa iyang problemang ngipon. Si Caloy, 12, kamao nang mopatulo sa iyang mga luha pinaagi sa paghinumdom sa pait niyang mga kasinatian.

Daghang salamat sa mga boluntaryo, nga tungod sa pagahin og pila ka oras sa linga nilang kinabuhi, nakahikap ug nakahatag og mas lawom nga kahulogan sa mas daghan pang kinabuhi. [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for Nov. 7, 2005

 

GUGMANG LUNSAY

 

       Dul-an sa 10,000 ka mga molupyo sa Sugbo ug kasilinganang mga probinsiya ang nihugop sa Plaza Independencia sa Syudad sa Sugbo sa higanteng perya sa mga serbisyo, ang "Halad sa Kapamilya" sa DYAB Abante Bisaya ug ABS-CBN Cebu.   Silang tanan nakapahimus sa way kinutobang pangalagad ug kalingawan sa nagpakabanang mga grupo sa gobyerno ug sa pribadong sektor.

       Kapin sa 5,000 ang nakapahimus sa libreng konsultasyon ug mga tambal, apil nang mga bata; dul-an sa 4,000 ang nakapahimus sa libreng ibot sa ngipon; ug gatosan ang dagko sab kaayog pahiyom human nalibre sa pap smear, chest x-ray, EENT, konsultasyon sa reconstructive ug cosmetic surgery, ug eye examination og eyeglasses.

-o0o-

       Gawas sa ilang pagpahimus sa mga serbisyong medikal, ang katawhan nagpanon sab pagpamili sa uban pang mga serbisyo.   Labing daghan nila nakasumbong nga libre sa boluntaryong banggiitang mga abogado, nakakat-on pagamit sa computer ug pag-surf sa Internet, nakatawag nga libre sa ilang mga kapamilyang nagtrabaho sa ubang kanasuran, natudloan unsaon pagsugod og negosyo pinaagi sa pagpangluto ug pagamit sa basura isip tamnanan ug ginabas isip lawog sa mga hayopan.

       Gatosan sab ang naalagaran sa one-stop shop sa mga ahensiya sa gobyerno nga nagduma sa mahinungdanon ug dinaliang mga transaksiyon, sama sa NSO, DFA, LTO, SSS, GSIS, Philhealth ug Pag-ibig.   Nagpatuyang sang katawhan pagpangonsulta sa ubang mga ahensiya nga narepresentahan sa nakatungha nga mga opisyal sa Association of Government Information Officers (AGIO).

-o0o-

       Di hinuon maayo ang sinugdanan sa "Halad sa Kapamilya."   Ang kakuwang sa among mga tolda naklaro sa tanang hingtungdan tungod sa subli-subli nga pagbunok sa kusog nga uwan.  Pero makapatandog sa balatian ang determinadong pagsungasong sa katawhan ug sa mga niboluntaryo pagtabang nila sa ngil-ad nga panahon:

·        Mga abogado ug mga kliyente nga nagpasinguwan samtang padayong nagkonsultahay;

·        Mga pasyenteng niseguro pagpayong sa mga doktor aron lang pagsegurong magpadayon ang konsultasyon;

·        Mga kawani sa mga ahensiya sa gobyerno nga nagsinardinas ug morang nangabasa nga mga piso sud sa gamitoyng tolda pero padayong naminaw sa sumbong ug pakisayod sa ilang mga kliyente; ug

·        Mga ginikanan nga nagpasinguwan aron lang matabonan gikan sa uwan ang ilang mga masuso.

-o0o-

       Ang hingpit nga lahutay ug suporta sa tanang nangapil sa kalihokan di hinuon makapapas sa among responsibilidad isip mga tagduma.   Maong kinasingkasing ming mangayog pasaylo sa tanang kahasol nga namugna sa among kakuwang sa pangandam ug kapakyas pagsagang dayon sa nitumaw nga mga kakulian.

       Hingpit nang nitikyop ang kagabhion sa akong pagsuwat ini.   Pero si Tisha Ylaya ni-text nako nga abli pang iyang "Balay ni Tikay" kay gitiwas sa nanumbay nga eksperto sa EENT ang nahibiling mga pasyente.

       Bisan namo, lunsay nga paghinatagay ug paghigugmaay ang nasaksihan sa "Halad sa Kapamilya."   [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com     

Arangkada for November 6, 2005

       HALAD SA KAPAMILYA

Among way kinutobang pasalamat sa mosunod nga mga ahensiya nga nisanong sa among pagdapit nga magtukod silag one-stop shop sa importanteng mga transaksiyon sa gobyerno atol sa "Halad sa Kapamilya" sa DYAB Abante Bisaya ug ABS-CBN Cebu sa Plaza Independencia sa Syudad sa Sugbo. Hapsay ug laktod nilang naatiman ang mosunod nga mga transaksiyon sa ilang mga kliyente di lang gikan sa Sugbo kon dili apil nang mga molupyo sa silingang mga lalawigan sa Central Visayas:

• Paghikay sa authenticated birth certificates ug ubang importanteng mga dokumento sa National Statistics Office (NSO). Nipasalig ang NSO nga ang mga kliyente nga ilang naatiman sa Plaza Independencia magpaabot na lang og duha ka oras aron pagtiwas sa ilang mga transaksiyon;

• Pagkuha og bag-o ug pagbag-o sa daaang mga pasaporte pinaagi sa Department of Foreign Affairs (DFA) nga nihakot sa tanan nilang mga opisyal ug mga kawani, apil nang ilang letratista, ngadto sa plaza aron paspas nga maatiman ang gatosan ka mga aplikante;

-o0o-

• Pagkuha og bag-o ug pagbag-o sa daan nga clearance sa National Bureau of Investigation (NBI). Nipasidaan hinuong lokal nga mga opisyal sa NBI nga ang mga aplikante nga susamag ngan o apelyido sa mga nag-atubang o nakonbikto na sa mga kasong kriminal magpaabot og labing mubo usa ka semana una mahatagan og clearance;

• Pagkuha og bag-o ug pagbag-o sa daan nga lisensiya sa mga drayber o rehistro sa mga sakyanan pinaagi sa Land Transportation Office (LTO) nga nipasalig paghakot di lang sa ilang mga opisyal ug mga kawani kon dili apil na sa ilang accredited nga mga doktor ug drug testing centers aron paspas nga maatiman ang mga aplikante; ug

• Pag-atiman sa mga problema ug pagtubag sa mga pangutana mahitungod sa mga benepisyo, utang, amotan ug mga programa sa Social Security System (SSS), Government Service Insurance System (GSIS), Philippine Health Insurance Corp. (PhilHealth) ug PAG-IBIG.

-o0o-

Manggihatagon sab kaayo ang ubang ahensiya sa gobyerno nga among gisangpit: Ang Phil. Air Force (PAF) nga nipada og mga doktor, mga dentista ug kasundalohan; ang Cebu Normal University (CNU) nipahuwam og mga tolda, mga lamesa, mga lingkoranan ug bisan white boards; ang buhatan ni Sen. Manuel Villar nitabang pinaagi sa ilang livelihood skills training; ug, labaw sa tanan, ang Cebu City government nga nipaambit sa ilang job fair, nipagamit sa plaza, mga tolda, mga pansayan, ug nipabaha sa daghang kapolisan ug mga tanod.

Mas makabungog ang suporta nga among nadawat gikan sa pribadong sektor. Gipabahaan mi sa mga kompaniya ug mga grupo sa mga tambal, pagkaon, mga tolda, gatosan ka mga lamesa ug mga lingkoranan, x-ray films, ug ubang mga produkto. Ug ang hingpit-ug-di-mabayran-og-kuwarta nga serbisyo sa nagpakabana nga mga Kapamilya. [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for Nov. 5, 2005

 

 

     PILI LANG

Niang giya sa mga serbisyo nga naapil sa higanteng piyesta sa mga serbisyo sa "Halad sa Kapamilya" sa DYAB Abante Bisaya ug ABS-CBN Cebu karong Dominggo, Nobyembre 6, gikan sa alas-8 sa buntag hangtod sa alas-5 sa hapon sa Plaza Independencia sa Syudad sa Sugbo:

• Libreng tambal ug konsultasyon ug ibot sa ngipon sa kapin sa 50 ka boluntaryong mga doktor ug mga dentista;

• Libreng eksamin sa mata ug libreng reading eyeglasses;

• Libreng konsultasyon sa eksperto sa EENT;

• Libreng konsultasyon sa reconstructive and cosmetic surgery;

• Libreng reflexology;

• Libreng konsultasyon ug pagtambal sa mga bata;

• Libreng chest x-ray; ug

• Libreng blood testing.

-o0o-

Itanyag sab ang libreng serbisyo sa labing maayong laking mga abogado ug mga abogada sa Sugbo gikan sa Integrated Bar of the Philippines Cebu Chapter, Young Lawyers Association of Cebu (YLAC) ug ubang inilang kahugpongan ug mga tinun-an sa abogasiya sa University of the Visayas (UV). Moatiman sila sa tanang pangutana parte sa mga kasong sibil, kriminal, administratiba ug pamuo. Mo-notaryo sab sila og affidavits ug yanong special power of attorney.

Duna say libreng pagtudlo sa pagluto sa yanong mga putahe nga mahimong tinubdan sa panginabuhi, sama sa puso, fish ball, binangkal ug donuts—nga ang tanang lunuto ipakaon ra sab sa tanang nanambong. Ang mga senior citizens mao say mangunay pagtudlo sa bag-ong teknolohiya nga ilang nadiskubrehan unsaon nga kapuslan ang basura—sama sa paspas nga pagdugta ini aron mahimong yuta ug katamnan og mga tanom bisan sud sa kabalayan. Laing grupo motudlo sab sa ubang yanong panginabuhi.

-o0o-

May piyesta sab sa uban pang libreng serbisyo ginamit ang modernong mga teknolohiya:

• Libreng basic computer skills training;

• Libreng seminar unsaon pag-surf sa Internet;

• Libreng email ug chatting;

• Libreng tawag sa mga kapamilya sa nagkalainlaing kanasuran ginamit ang Voice over Internet Protocol (VoIP); ug

• Libreng seminar sa basic photography ug basic videography.

May libre sang seminar sa basic English; English para sa call centers; basic IELTS workshop; basic caregiving; basic housekeeping; basic mathematics; newswriting, broadcasting ug bartending.

-o0o-

Duna say gamhanang panel sa labing inilang mga representante sa nagkalainlaing propesyon para sa career talk sa mga tinun-an sa high school ug kolehiyo nga nagsugod na pagsusi sa mga kurso nga ilang kuhaon. Apil sa panelists ang anchors sa TV Patrol World nga silang Karen Davila ug Ted Failon.

Ang gipaabot nga dugokan sa kinabag-an mao ang rehistrasyon ug screening sa local ug international job fair sa Cebu City government, DYAB Abante Bisaya ug ABS-CBN Cebu. Kaliboan ka mga aplikante ang gipaabot nga mamili na sa bakanteng mga trabaho sa labing menos 30 ka employers nga mangapil sa aktuwal nga job fair sa Nobyembre 12. [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for November 4, 2005

GUGMA SA KATAWHAN

Laing kalihokan nga maapil sa higanteng piyesta sa mga serbisyo sa �Halad
sa Kapamilya� karong Dominggo, Nobyembre 6, sa Plaza Independencia sa Syudad
sa Sugbo mao ang rehistrasyon ug screening sa kaliboan ka mga aplikante sa
�Local ug International Job Fair� nga himoon sunod semana, Nobyembre 12.
Gawas sa libreng medical-dental-legal clinics ug ubang way kinutobang mga
serbisyo, ang mga way makatrabaho makasugod na sab pagpangita og lab-as nga
sinugdanan pagbugtaw sa mas sanag nga kaugmaon.
Kon marehistro ug ma-screen nang mga aplikante unya sa Nob. 6, hayahay na
kaayo sila sa adlaw sa job fair sa Nob. 12 kay igo na lang magpa-interview
sa nangapil nga lokal ug langyawng mga kompaniya. Tungod ni kay giaprobahan
nang Cebu City Mayor Tomas Osmena ang pakighugpong sa DYAB Abante Bisaya ug
ABS-CBN Cebu uban sa Department of Manpower Development and Placement (DMDP)
sa Cebu City government para sa mas dakong piyesta sa lokal ug langyawng mga
trabaho nga himoon sa Cebu City Sports Center.
-o0o-
Salamat ni Fidel Magno sa DMDP, kinsa uban ni Cebu City Vice Mayor Michael
Rama maoy nagsugod sa job fair, nga karon gikopya na sa hapit tanang
ahensiya sa gobyerno ug pribadong mga grupo sa tibuok nasud, mabantang na sa
mga aplikante inig adto nila sa Plaza Independencia karong Dominggo ang
bakanteng mga trabaho sa labing menos 30 ka local employers. Kini bisan sa
kaapiki sa panahon sa pagpangandam.
Matod ni Magno posibleng di pa dayon maandam ang listahan sa bakanteng mga
trabaho sa placement agencies para sa mga trabaho sa ubang kanasuran. Maong
igo lang i-rehistro ang mga aplikante ug ang screening ug interview uban sa
mga ahente sa langyawng employers unya na sa Nob. 12.
Salamat sa job fair, hingpit na gyong pangalagad ang makuha sa mga
Sugbuanon gikan sa �Halad sa Kapamilya�: Matambalan, matambagan, matudloan,
ug makatrabaho pa.
-o0o-
Mga leksiyon nga among nakat-onan sa paghikay sa �Halad sa Kapamilya�
nagmatuod nga di ang kakuwang og gugma ug pagpakabana sa katawhan ang
nakapaunlod sa nasud:
� Kapid-an sa atong katawhan nagkinahanglan og tabang bisan sa labing
batakan nilang mga panginahanglan, sama sa pagkaon, tambal ug edukasyon;
� Susamang gibag-on sa katawhan ang andam nga motabang, di lang ang mga
dunay sobrang kuwarta ug kabtangan, kon dili hastang mga nagkalisudlisod sab
pero dunay katakos, panahon ug abundang abiba ug pangaliya para sa mga mas
nagkinahanglan; ug
� Ang tinuod nga gikinahanglan pagbugkos sa nasud ug sa kinabag-an sa
katawhan mao ang pag-abot ning duha ka liab sa katilingban�sa mga tabanganan
ug sa mga matinabangon�mao ang mga institusyon, nga mas ligdong ug mas
matinud-anon kay namo, nga motapak sa higanteng haw-ang sa wa nila
pag-ilhanay ni paghibaw-anay. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for November 4, 2005

GUGMA SA KATAWHAN

Laing kalihokan nga maapil sa higanteng piyesta sa mga serbisyo sa �Halad
sa Kapamilya� karong Dominggo, Nobyembre 6, sa Plaza Independencia sa Syudad
sa Sugbo mao ang rehistrasyon ug screening sa kaliboan ka mga aplikante sa
�Local ug International Job Fair� nga himoon sunod semana, Nobyembre 12.
Gawas sa libreng medical-dental-legal clinics ug ubang way kinutobang mga
serbisyo, ang mga way makatrabaho makasugod na sab pagpangita og lab-as nga
sinugdanan pagbugtaw sa mas sanag nga kaugmaon.
Kon marehistro ug ma-screen nang mga aplikante unya sa Nob. 6, hayahay na
kaayo sila sa adlaw sa job fair sa Nob. 12 kay igo na lang magpa-interview
sa nangapil nga lokal ug langyawng mga kompaniya. Tungod ni kay giaprobahan
nang Cebu City Mayor Tomas Osmena ang pakighugpong sa DYAB Abante Bisaya ug
ABS-CBN Cebu uban sa Department of Manpower Development and Placement (DMDP)
sa Cebu City government para sa mas dakong piyesta sa lokal ug langyawng mga
trabaho nga himoon sa Cebu City Sports Center.
-o0o-
Salamat ni Fidel Magno sa DMDP, kinsa uban ni Cebu City Vice Mayor Michael
Rama maoy nagsugod sa job fair, nga karon gikopya na sa hapit tanang
ahensiya sa gobyerno ug pribadong mga grupo sa tibuok nasud, mabantang na sa
mga aplikante inig adto nila sa Plaza Independencia karong Dominggo ang
bakanteng mga trabaho sa labing menos 30 ka local employers. Kini bisan sa
kaapiki sa panahon sa pagpangandam.
Matod ni Magno posibleng di pa dayon maandam ang listahan sa bakanteng mga
trabaho sa placement agencies para sa mga trabaho sa ubang kanasuran. Maong
igo lang i-rehistro ang mga aplikante ug ang screening ug interview uban sa
mga ahente sa langyawng employers unya na sa Nob. 12.
Salamat sa job fair, hingpit na gyong pangalagad ang makuha sa mga
Sugbuanon gikan sa �Halad sa Kapamilya�: Matambalan, matambagan, matudloan,
ug makatrabaho pa.
-o0o-
Mga leksiyon nga among nakat-onan sa paghikay sa �Halad sa Kapamilya�
nagmatuod nga di ang kakuwang og gugma ug pagpakabana sa katawhan ang
nakapaunlod sa nasud:
� Kapid-an sa atong katawhan nagkinahanglan og tabang bisan sa labing
batakan nilang mga panginahanglan, sama sa pagkaon, tambal ug edukasyon;
� Susamang gibag-on sa katawhan ang andam nga motabang, di lang ang mga
dunay sobrang kuwarta ug kabtangan, kon dili hastang mga nagkalisudlisod sab
pero dunay katakos, panahon ug abundang abiba ug pangaliya para sa mga mas
nagkinahanglan; ug
� Ang tinuod nga gikinahanglan pagbugkos sa nasud ug sa kinabag-an sa
katawhan mao ang pag-abot ning duha ka liab sa katilingban�sa mga tabanganan
ug sa mga matinabangon�mao ang mga institusyon, nga mas ligdong ug mas
matinud-anon kay namo, nga motapak sa higanteng haw-ang sa wa nila
pag-ilhanay ni paghibaw-anay. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for Nov. 3, 2005

BAKAK SA VAT

Ang pagarpar sa gobyerno mao nga ang mga dato maoy labing maigo sa value added tax (VAT), ug gamay ra kaayong mamisik sa mga kabos, kon duna man. Ang kamatuoran mao nga ang mga dato igo lang mopasa sa bisan unsang dugang palas-unon sa labing uwahing pagpalapad sa VAT ngadto sa mga kabos. Ug ang laing kamatuoran mao nga ang mga kabos way laing kapasahan gawas sa namiyahok nilang mga pitaka.

Ang pagarpar sa gobyerno mao nga ang pagkaon sa mga kabos, sama sa mga isda ug mga utanon, di maigo sa VAT. Ang kamatuoran mao nga ang mga isda ug mga utanon di makalayat gikan sa kadagatan ug umahan ngadto sa kimpang nga talad-kan-anan sa nagtakilid nga mga barungbarong sa mga kabos. Ang mga isda ug mga utanon kinahanglang ikarga sa mga sakyanan nga nagkinahanglan og krudo nga, kon nalipat ang gobyerno, giapilan nilag bunal og VAT.

-o0o-

Ang mas makapakugang nga kamatuoran gibundak ni Jojo dela Victoria, project director sa Cebu City Bantay Dagat Commission: Tungod sa VAT, magnihit ang suplay sa isda sa Sugbo. Ug ang laing di malalis nga kamatuoran mao nga kon magnihit ang suplay segurong molayat na sang presyo sa isda.

Si dela Victoria nipasabot sa DYAB Radyo Patrol nga peligrong mawagtang gikan sa Sugbo ang 30% sa iyang suplay sa isda gikan sa Masbate. Tungod sa kalayo sa Masbate gikan sa Sugbo, mas dako nang ilang gasto paghakot sa isda paingon sa merkado sa Pasil, ang labing dakong merkado sa isda sa Sugbo. Ug kay di na man silang ka-kumpitinsiya sa presyo sa isda gikan sa mas duol nga kadagatan sa Sugbo ug sa Bohol, mapugos ang mga mangingisda sa Masbate paghatod sa ilang abot ngadto sa mas duol nga pantalan sa Iloilo.

Nipasabot si dela Victoria sa gobyerno nga kon way himoon ang gobyerno pagsalbar sa industriya sa isda, gawas nga mahikawan ang mga konsumidor sa himsog nga tinubdan sa pagkaon, mangakub pa gyong kaldero sa mga mangingisda.

-o0o-

Gawas sa tinuod nga epekto sa VAT ngadto sa suplay ug presyo sa isda, may kaliboan ug usa pa ka negatibong epekto sa VAT nga gililong gobyerno gikan sa katawhan.

Di pa maklarong hingpit nga kadaot sa VAT sa mosunod nga mga adlaw. Di kayak-an sa gobyerno hangtod sa hangtod ang petisyon sa transport groups para sa uminto sa plitehan ni ang pilupilo nga patong sa presyo sa kada ang-ang sa produksiyon sa mga palaliton ug mga serbisyo.

Di na kahugtang bakos sa mga kabos. Ang bugtong kapilian mao na lang ang pag-iban o paghunong sa ilang pagkaon. Sa di pa sila lunosan sa gutom, mahimong moulbong ilang kasuko nga igo gyong makapukan sa gobyerno. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for November 2, 2005

TULAY SA TABANG

Nagpatugatuga mi sa DYAB Abante Bisaya ug ABS-CBN Cebu pagpasiugda sa Halad sa Kapamilya, nga gitumong pagtingob sa naandang mga pangalagad nga among gihatod sa nagkalainlaing mga lugar sa Sugbo ug kasilinganang mga probinsiya sa niaging katuigan ngadto sa usa lang ka lugar, Plaza Independencia sa Syudad sa Sugbo, ug usa lang ka higayon, Nobyembre 6, 2005. Pero wa mi kaandam sa among kaugalingon sa gilapdon sa panginahanglan sa mga hinabang ug sa kadaghan sa mga gustong mohatag sa mas daghan pang mga hinabang.

Maong pila ka adlaw sa di pang kalihokan, nga maoy labing dako sa tanan namong community outreach projects sa nangaging katuigan, ang DYAB Abante Bisaya ug ang ABS-CBN Cebu nahimo nang taytayan, nga igo na lang niabot sa way kinutobang mga pangindahay sa mga nagpakitabang sa usa ka bahin ug sa labaw pang way kataposang pagbuhagay sa kamanggihatagon sa mga kapamilya sa pikas nga bahin nga naa sa posisyon pagsagakay nila.

-o0o-

Ang labing dakong kalihokan unya sa Dominggo mao ang medical mission, nga naglakip sa libreng serbisyong medikal, libreng tambal, libreng pagpangibot og ngipon, libreng paghiling sa mata, dunggan, ilong ug tutonlan, pagpanghatag sa gatosan ka libreng antipara ug pap smears para sa kababayen-an.

Among dakong pasalamat ngadto sa mga doktor nga niboluntaryo sa ilang serbisyo sa tibuok adlaw sa Nobyembre 6: Silang Dr. Aida Suico, Dr. Vilma Peja, Dr. Louise Tadlip, Dr. Ellen Chavez, Dr. Camila Conde, Dr. Dennis Villamor, Dr. Mitzy Ylaya, Dr. Armi Tan, Dr. Jonas Sepulveda, Dr. Angie Niñal, Dr. Bebe Villareal, Dr. Alain Senerpida, Dr. Chris Senerpida, Dr. Gina Melodia, Dr. John Gayatin, Dr. Cynthia Gayatin, Dr. Marla Graciano, Dr. Adnelyn Lastimosa, Dr. Rey Marco Alivio, Dr. Melissa May Marcon ug Dr. Alex Uy.

Saludo sab mi sa nurses ug medical technologists nga moalagad sab sa mga pasyente, apil na nilang Ann Heredia, Cheryl Gonzales ug mga tinun-an ug mga magtutudlo sa College of Nursing sa Cebu City Medical Center (CCMC).

-o0o-

Duna say mga nitanyag pakigsawo sa ilang katakos sa nagkalainlaing natad pinaagi sa seminar/workshops nga nakadani sab sa kaliboan ka mga Sugbuanon nga nagpareshistro nang daan. Among hingpit nga pasalamat nilang Dr. Fidelis Quiza nga modasig sa mga gustong mag-doktor; Lani Yu ug Russel Pielago (Basic English); Norissa Arojado Kho (English for call centers), Tisha Doris Ylaya (IELTS), Mia Franco-Baguio (Basic Caregiving); Joseph Mariblanca (Basic Photography); Jun Tariman (Basic Videography); Talisay City Councilor Allan Bucao (Basic Housekeeping); ug Philippine Bartenders League (Bartending).

Ang Bureau of Fire Protection mohimog firefighting seminar, ang Social Security System moatiman sa ilang mga sakop, ug itanyag sang Basic Mathematics, Journalism, Broadcasting, Consumerism ug Acting workshops. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for November 1, 2005

PUSTA SA PIKAS?

Inay hangpon ang pagdason sa Visayas Ombudsman sa sugo sa Commission on Audit (COA) ngadto sa kadagkoan sa Cebu State College of Science and Technology (CSCST) (1) paghunong sa pagkolekta sa makabungog nilang honorarium sa evening program ug (2) pag-uli pa gyod sa gibolsa nga dakong kuwarta nga di ila, ang nagpakabana nga mga magtutudlo, mga tinun-an ug mga kawani sa CSCST nikuwestiyon sa kamakiangayon sa resolusyon nilang Ombudsman Director Virginia Palanca-Santiago ug Deputy Ombudsman Primo Miro:

• Matod nila ang gipauli nilang Miro, Santiago ug sa COA mao rang honorarium gikan sa Enero hangtod sa Hunyo ning tuiga, wa hisguti ang nahaunang honorarium nga nadawat nilang CSCST President Jose Sal Tan ug kaubanan sa niaging tulo na ka tuig; ug

• Nangutana sila nganong igo rang ipauli ang minilyon ka pesos nga kuwarta nga nakolekta nilang Tan ug kaubanan nga unta klaro mang nagpapating ang kadagkoan sa CSCST pagkilkil sa panudlanan sa eskuylahan bisan sa ilang kasayuran nga nakalapas sila sa balaod.

-o0o-

Kon tinuod ang pasangil sa nagpakabanang mga magtutudlo, mga tinun-an ug mga kawani sa CSCST nga tulo na ka tuig nga nagpabusdik silang Tan ug kaubanan sa kuwarta nga di para nila isip bayad sa mga klase nga wa nila matudloi, nganong ang honorarium ra man sa unang unom ka buwan ning tuiga ang gipauli? Ilubong na ba lang sa kalimot ang mas dakong kantidad nga nakuha kon tinuod nga tulo ka tuig nang pagpahimus sa kadagkoan sa eskuylahan? Kon kalapasan sa balaod ang pagkolekta nilang Tan ug kaubanan sa honorarium sa evening program gikan sa Enero hangtod sa Hunyo ning tuiga, nganong wa may ek ang COA ug ang Ombudsman sa samang kalapasan nga giingong ilang nahimo sukad niadtong 2003?

Ug kon para sa COA ug Ombudsman kalapasan sa balaod ang pagkolekta nilang Tan ug kaubanan sa makabungog nga honorarium, nga makalilisang ang gidak-on kay hapit kalima pil-a ang binuwan nilang suholan, nganong kutob ra man sila sa pagpauli sa kuwarta? Di na ba diay dakong krimen ang pag-ilog sa kuwarta nga para unta sa batakang mga panginahanglan sa mga tinun-an ug pagpalambo unta sa kalidad sa edukasyon sa CSCST?

-o0o-

Nagpabaga silang Tan ug kaubanan pagdawat sa makabungog nga honorarium bisan sa gisubli-subli nga pasidaan sa COA. Napugos na lang sila paghunong sa binuang dihang nabisto nang ilang pakauwaw sa media. Pero padayon pa gihapong gikuwestiyon ang balaod nga ilang gilapas.

Mao bay ipasabot sa COA ug Ombudsman nga mahimo rang molusot silang Tan ug kaubanan sa klarong kalapasan pinaagi sa pagpasalipod sa depensa nga lahi lang ang ilang pagsabot sa mga probisyon sa balaod? [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for October 31, 2005

GUGMA UG PASALAMAT

Kon sa kataposan matuman nang mga pasalig sa nagkalainlaing ahensiya sa gobyerno, masulbad nang problema sa senior citizens sa paghikaw gikan nila di lang sa diskuwento sa plitehan ug tambal kon dili hasta, ug labi na, sa batakang pagtahud sa kaliwatan nga gitabangan nila pag-umol. Ang mga pasalig giluwatan atol sa tinuig nga kongreso nga gipasiugdahan karong tuiga sa Office of Senior Citizens Affairs (OSCA) ni Cebu City Councilor Rodrigo gihimo sa kontrobersiyal nga South Reclamation Project (SRP) sa Syudad sa Sugbo niadtong Sabado.

Gikumot ang akong kasingkasing nga nagtan-aw sa mga tawo nga maoy tinuod nga nautangan sa atong karon: Kinahanglan pa silang mobarug sa luya na intawon nilang mga lutahan aron pag-awhag sa mga butang nga ila na untang daan: Way kinutobang paghigugma ug pasalamat sa katilingban nga mao karoy nakasawo ug nakapahimus sa ilang mga hinagoan.

-o0o-

Sakto si Naty Montecillo, retiradong employment officer sa Department of Labor and Employment (Dole 7), usa sa mga nitambong sa kongreso, kinahanglang ilusad ang lapad nga kampanya, nga sustinido ug di tokar-tokar lang, pagpahibawo sa tanang hingtungdan, di lang sa mga drayber, transport operators ug mga botika, sa mga katungod ug mga benepisyo sa senior citizens. Kining maong tahas di mahimong itugyan lang ngadto sa OSCA o sa ubang mga ahensiya sa gobyerno. Wa pa mahuman ang trabaho sa senior citizens—kinahanglan pa nilang edukahon ang mga nagsunod nila sa mga mithi sa kaangayan ug utang kabubut-on.

Ang senior citizens wa pa hingpit nga nangalawos. Ang kahinog sa ilang pangedaron ug kaabunda sa kasinatian nakahimo nilang takos nga mga tinubdan sa kasayuran unsaon pagsulbad ang nagbuntaog nga mga suliran karon—nga kasagaran nasugatan na nila niadto, kay kasagaran nato nangasaag na sa atong padulngan tungod sa kapakyas paglingi sa atong gigikanan. Bisan napakyas sab pagsulbad sa mga gumonhap sa ilang panahon, ang katiguwangan mahimong mas makasabot na sa kahimtang sa nasud ug sa katawhan karong wa na sila magapos sa palas-unon sa naandang inadlaw-adlaw nga mga gimbuhaton.

-o0o-

Si Cebu City Mayor Tomas Osmena nipahibawo sa senior citizens sa talagsaon niyang plano para nila: Paghimo sa ilang building (nga gisugdan na pagtukod) nga morang salin sa karaang simbahan nga nahugno tungod sa kusog nga linog sa panahon ni Dr. Jose Rizal ug paghimo sa gitukorang luna daplin sa dagat nga labing nindot nga himoanan sa kasal sa tibuok kalibotan. Nagpahiyom nga nisugo ang mayor nga di una sila mamatay samtang wa pa mahuman ang proyekto.

Labaw sa mga tigbayon ug materyal nga mga handumanan mao ang pagpatigbabaw sa mas malungtarung kabilin sa katiguwangan—pagpatuman sa balaod bisan kinsay hingtungdan, bisan kinsay maig-an. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for October 30, 2005

PIYESTA SA SERBISYO

Usa sa mga serbisyo nga kapahimuslan sa mga Sugbuanon atol sa Halad sa Kapamilya sa Plaza Independencia sa Syudad sa Sugbo karong Nobyembre 6 mao ang paghikay sa ilang mga pasaporte. Si Regional Director Angel D. Espiritu sa Department of Foreign Affairs (DFA 7) nipahibawo nako nga ang tanan niyang mga kawani maoy moatiman sa mga aplikasyon para sa bag-o o pag-renew sa daan nga mga pasaporte sa tibuok adlaw sunod Dominggo.

Di hinuon ni unang higayon nga dad-on sa DFA ang ilang serbisyo gawas sa ilang upisina ug ngadto sa katawhan. Ang Mobile Passport Service (MPS) gipasiugdahan ni Espiritu pag-asumir niya sa Sugbo niadtong Abril ning tuiga. Nakahimo na silag MPS sa Bohol, Negros Oriental, Lapulapu City, SM City Cebu ug sa one-stop shop sa nasudnong mga ahensiya sa gobyerno sa Plaza Independencia sayo karong tuiga.

-o0o-

Laing ahensiya nga moserbisyo sa kaliboan nila ka mga sakop atol sa Halad sa kapamilya mao ang Social Security System (SSS). Mga representante sa SSS moatiman sa way kinutobang mga pakisayod sa ilang mga sakop labot sa ilang mga kontribusyon ug mga benepisyo. Nibalibad hinuon ang SSS sa among hangyo nga mada ang moderno nilang mga ekipo sa Plaza Independencia paghimo og digital IDs sa ilang mga sakop.

Nagpaabot pa mi sa tubag sa ubang ahensiya sa gobyerno nga amo sang gipalihug nga mokuyog sa one-stop shop unya sa Nobyembre 6—sama sa National Statistics Office (NSO), Professional Regulation Commission (PRC), Government Service Insurance System (GSIS) ug Philippine Health Insurance Corp. (PhilHealth). Manghinaot ming di sila magmakuli sa pagpaduol sa ilang mga upisina ug paghatod sa ilang serbisyo direkta ngadto sa kaliboan ka mga Sugbuanon nga nakaparehistro na para sa Halad sa Kapamilya.

-o0o-

Puwerteng daghana na sang bantogang mga abogado sa Sugbo nga motanyag sa libre nilang serbisyo sunod Dominggo, salamat sa aktibong liderato nilang Atty. Aniceto Alo sa Integrated Bar of the Philippines (IBP) Cebu Chapter ug Atty. Haide Acuna, nga maoy among gipalihug pag-umol sa Free Legal Clinic. Apil sa mga niboluntaryo na sa bililhon nilang panahon mao silang Glenn Capanas, presidente sa Young Lawyers Association of Cebu (YLAC), Atty. Jonathan Capanas, dean sa USJR College of Law, Atty. John Lood, Atty. Michael Yu, Atty. Bethuel Tanupan, Atty. Earl Bonachita, Atty. Dennis Pacas, Atty. Christian Bacus, Atty. Dave Duallo, Atty. Edmund Villanueva, Atty. Leo Cañares, Atty. Rosadey Faelnar, Atty. Christopher ang, Atty. Elpidio Noel Jr., Atty. EJ Bernido ug Atty. Regino Tambago.

Tabangan sila sa mga tinun-an sa abogasiya nga nitabang sa free legal aid program sa IBP Cebu, nga maoy usa sa nakahimo nilang most outstanding IBP chapter sa tibuok nasud karong tuiga. [30] leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for October 29, 2005

 

 

     HALAD SA KAPAMILYA

Labing lab-as nga ebidensiya nga duna pay paglaom nga magkahiusa ug magtinabangay ang katawhan para sa kaayuhan sa kinabag-an mao ang makapakugang nga kainit sa reaksiyon sa mga Sugbuanon sa among gilusad nga "Halad sa Kapamilya," ang tiningob nga pagladlad sa lapad nga mga pangalagad sa ABS-CBN Cebu pinaagi sa iyang duha ka estasyon sa radyo ug mga programa sa telebisyon ngadto sa Sugbo ug kasilinganang mga probinsiya. Ang kalihokan nga ipahigayon sa Plaza Independencia unya pa sa Nobyembre 6, sunod Dominggo, pero karon pa lang init nang nagpalista di lang ang mga magpatabang kon dili hasta nang mga gustong motabang.

Gani, ang mga representante pa sa nagkalainlaing sektor sa Sugbo maoy nisugyot sa dugang mga serbisyo nga among ikatanyag atol sa tibuok adlaw nga kalihokan sunod buwan. Maong ang orihinal namong plano sa pagdungan lang unta pagtanyag sa naandan namong community outreach projects nadugangan og mas daghan pang mga serbisyo nga gihangop sab dayon sa kinabag-an sa mga Sugbuanon.

-o0o-

Ang naandan pero mas gipalapdan pang medical ug dental mission dunganan na sa libreng eye examination, pap smear, chest x-ray ug blood testing. Mas lapad sab nga libreng legal assistance ang ihatag sa boluntaryong maayong laking mga abogado sa Integrated Bar of the Philippines (IBP) Cebu Chapter ug Young Lawyers Association of Cebu (YLAC). Mapun-an pa gyod sa libreng overseas calls ngadto sa overseas Filipino workers (OFWs) sa nagkalainlaing kanasuran sa kalibotan pinaagi sa VoIP technology sa iNTouch.com.ph nga gipanag-iya sa negosyanteng si Edward Lim.

Di kay kana ra. Duna pa gyoy himoon nga seminar-workshops sa Basic English, Caregiving, Basic Photography, Basic Videography, Accounting para sa non-accountants, Basic Housekeeping, Broadcast Newswriting, Consumers Rights, Basic Computer Skills, Basic Mathematics, Bartending, Acting, paghikay sa mga pasaporte sa OFWs ug ubang manggawas sa nasud pinaagi sa Department of Foreign Affairs (DFA) ug sa mga transaksiyon sa kaliboan ka mga sakop sa Social Security System (SSS).

-o0o-

Laing makapakugang mao ang kadaghan sa mga Sugbuanon nga nagpalista para sa Basic Computer Skills nga gitanyag nga libre sa Interface Computer Learning Center kinsa gawas nga magda sa ilang computers magbawon pa gyod og mga tolda, mga lamesa ug mga lingkoranan. Nagkadaghan na gyod diay ang nakamatngon nga ang pagkat-on sa computers maoy usa sa mga yawe sa pagbugtaw og mas sanag nga kaugmaon.

Subo nga palandungon nga ang tinuod diayng hinungdan nganong biya kaayo ang gidaghanon sa mga Pinoy nga dunay Internet access kon itandi sa ubang kanasuran di ang ka-ignorante sa modernong mga teknolohiya kon dili ang kakuwang o ka-way katakos sa pagpalit o bisan pag-abang na lang og personal computers. [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Arangkada for October 28, 2005

 

 

     COA GIISNAB

Sa unang unom lang ka buwan ning tuiga, niabot og P4,186,300 ang nagasto sa Cebu State College of Science and Technology (CSCST) pagbayad sa makabungog nga honorarium ngadto sa mapahimuslanong mga opisyal sa eskuylahan nga gipangulohan sa presidente nga si Jose Sal Tan. Kon unsa kadako ang kantidad nga nakapaburot sa mga bolsa sa mga opisyal, nga gipasanginlang wa kaserbisyo bisan gamay sa kabos nga mga tinun-an nga maoy tinubdan sa kuwarta, mao sab kadako ang pondo nga nahikaw gikan sa batakang mga panginahanglan sa CSCST pagtanyag og de kalidad nga edukasyon.

Ang makauuwaw nga pahimus nilang Tan ug kaubanan niresulta sa dakong eskandalo sa CSCST. Samtang nagdawat si Tan og hangtod sa P125,000 nga honorarium kada buwan, hapit kalima pil-a ang iyang binuwang suholan pagka presidente nga P27,000, way chalk ni lingkoranan ang classrooms, way tubig ang mga pansayan ug nagtulo ang atop sa CSCST. Nakapait kay bisan gibadlong nang mga opisyal sa sa Commission on Audit (COA), padayon silang nagpabaga pagkolekta sa kuwarta nga, ubos sa balaod, di unta nila angayng hilabtan.

-o0o-

Ang Audit Observation Memorandum No. 2005-02 nga pinetsahan og Septiyembre 15, 2005 nideklarar sa papating nilang Tan ug kaubanan nga klarong kalapasan sa balaod. Gipasikaran sa COA ang Budget Circular No. 2003-05 nga giluwatan sa Department of Budget and Management (DBM) niadtong Septiyembre 26, 2003.

Gawas sa paghunong sa pagdawat sa makabungog nga honorarium, ang COA nimando sab nilang Tan ug kaubanan pag-uli sa kinatibuk-ang honorarium nga ilang nadawat gikan sa Enero hangtod sa Hunyo ning tuiga. Pero inay motuman sa COA ug mangayo og pasaylo sa ilang kalapasan, silang Tan ug kaubanan nagpaugat pagkuwestiyon sa balaod nga way pupanagan nilang giyatakan.

Ambot nagtoo ba kaha nga di sila madutlan sa COA, o masaligon nga malukmay rang state auditors sa CSCST nga giingong gibuhong sa mga pabor ug makabuhong nga mga pribilihiyo, sama sa cellular phones, teaching loads ug transportation allowance.

-o0o-

Maayo na lang kay gidasonan sa Visayas Ombudsman ang sugo sa COA. Silang Deputy Ombudsman Primo Miro ug Ombudsman Visayas Director Virginia Palanca-Santiago, nga maoy nangunay pag-imbestigar sa kontrobersiya sa CSCST, naningil na nilang Tan ug kaubanan gihunong na bang makabungog nga honorarium ug giuli na bang kuwarta nga ilegal nilang nakolekta.

Atong atangan unsay itubag nilang Tan ug kaubanan sa Ombudsman. Bugalbugal ba sama sa ilang gihimo ngadto sa nagpakabanang mga kawani, mga magtutudlo ug mga tinun-an, isnabon ba lang sama sa ilang gihimo ngadto sa mga sakop sa media, o kunsaran na sa kataposan sa Espiritu Santo ang itom nilang mga kasingkasing ug hingpit nang maghinulsol sa lang-og nilang mga kasal-anan? [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com